KARS KALESİ

Kars Kalesi, Merkez Kale, İç Kale veya Stadel adlarıyla da anılan tarihi bir yapı olarak Kars kent merkezinde yer alıyor. Kale, Selçuklulara bağlı Saltuklu Sultanı Melik İzzeddin'in emriyle, veziri Firuz Akay tarafından MS 1153 yılında inşa ettirildi. Kenti çevreleyen dış kale surlarının yapımına ise 12. yüzyılda başlandı.

1386 yılında Timur tarafından yıkılan Kars Kalesi, 1579 yılında Osmanlı Padişahı III. Murat'ın fermanı üzerine Kars'a gelen Lala Mustafa Paşa tarafından kale ve dış surlarıyla birlikte yeniden yaptırıldı. Kale kalıntıları arasında bulunan dört köşeli mermer kitabede de yapının 1152 yılında Melik İzzeddin'in emriyle Firuz Akay tarafından yaptırıldığı, 1386'da Timur tarafından yıkıldığı ve 1579'da yeniden inşa edildiği bilgileri yer alıyor.

Kars Kalesi, 1616 ve 1636 yıllarında iki kez onarımdan geçirilirken, bu süreçte şehir merkezine bazı yapılar da eklendi. Kaynaklarda, merkez kale dışında kalan surların toplam uzunluğunun yaklaşık 27 bin metre olduğu ve 220 burçtan oluştuğu belirtiliyor. Kalenin doğu-batı doğrultusundaki uzunluğu 250 metre, kuzey-güney doğrultusundaki uzunluğu ise yaklaşık 90 metre olarak kaydediliyor. Kale, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından yaklaşık 40 yıl süren Rus işgali döneminde tahribata uğrayarak özgün işlevinin bir bölümünü kaybetti.

Kars Kalesi'nin dış cephe surları kesme bazalt taştan inşa edildi. Yük istinat duvarlarıyla çevrili olan kalenin üç ana kapısı bulunuyor. Bu kapılar, batıda yer alan Sukapısı ya da Çeribaşı Kapısı, Ortakapı olarak da bilinen Kağızman Kapısı ve Behram Kapısı ya da Bayrampaşa Kapısı olarak adlandırılıyor.

Kalenin kuzeydeki ana giriş kapısı, kale önündeki boşluğa açılıyor. Bu alandan, kalenin en yüksek noktası olan burca doğru taş döşemeli bir cadde uzanıyor. Caddenin bitiminden itibaren merdivenlerle kale burcuna ulaşılıyor. Kale içerisinde 12. yüzyıldan kalma Celal Baba Türbesi, askerî koğuşlar, tarlalar, cephanelik ve bir mescit yer alıyor.

Sit alanı olarak ilan edilen Kars Kalesi, kente hâkim konumuyla şehir merkezinden bakıldığında dikkat çeken ve Kars'ın simge yapıları arasında gösterilen tarihi eserler arasında bulunuyor.