Dengbêj Şakiro Kimdir?

Asıl adı Şakir Deniz olan Dengbêj Şakiro, Kürtler arasında güçlü sesiyle tanınan önemli Kürt dengbêjlerinden biridir. Sanatçı, "Kewê Ribat", yani Rabat Kekliği, "Şahê Dengbêjan", "Şakirê Mezin" ve "Şakirê Bedih" adlarıyla anıldı. Güçlü icrası, uzun kilamları ve destansı anlatımıyla dengbêjlik geleneğinde adını altın harflerle yazdıran isimlerden biri oldu.

Şakiro'nun ailesi Zilan aşiretine bağlıydı. Ailenin kökeni Ermenistan'ın Erivan bölgesine uzanıyordu. Elegez Dağı eteklerindeki Qerqa köyünde yaşayan aile, Şakiro'nun dedesi Mîr Mihê öncülüğünde göç etmek zorunda kaldı.

Aile, 1918'de Erivan'dan ayrıldı. Önce Iğdır'daki Millo köyüne, ardından Ağrı'nın Eleşkirt ilçesine bağlı Toprakkale köyüne yerleşti. Şakiro'nun babası Bedih Deniz, Mîr Mihê'nin çocuklarındandı ve dengbêj Xalid'in kardeşiydi.

Şakir Deniz'in resmi nüfus kayıtlarına göre doğum tarihi 25 Aralık 1936'dır. Doğum yeri, Ağrı'nın Eleşkirt ilçesine bağlı Navik, Zêtka veya Karaköse köyü olarak geçer. Ancak kardeşi Teyfiq Deniz'in aktarımlarında Şakiro'nun asıl doğum yılının 1931 olduğu ifade edilir.

Şakiro henüz çocuk yaşlardayken babası Bedih, ailesini alarak Ağrı'nın Tutak ilçesine bağlı Cemalverdi köyüne taşındı. Bu köy, "Dengbêjlerin Piri" ve "Dengbêjlerin Homeros'u" olarak anılan Evdalê Zeynikê'nin yaşadığı yer olarak biliniyordu. Ayrıca dönemin önemli ustalarından Bedîhê Kor da bu köyde bulunuyordu.

Şakiro, yedi yaşlarında kilam okumaya başladı. Güçlü gırtlağı ve yüksek sesiyle kısa sürede çevre köylerde tanındı. Çocuk yaşta dengbêj divanlarına davet edilerek yetişkinlerin arasında kilam söyledi.

Şakiro'nun müzikal eğitimi, Cemalverdi köyünün usta dengbêjlerinden Bedîhê Çavşûş'un öğrencisi olmasıyla başladı. Yaklaşık on yıl boyunca bu ustanın yanında kaldı.

Bedîhê Çavşûş'un ardından Şakiro, dönemin en büyük dengbêjlerinden biri olan Resoyê Gopala'nın, yani Dengbêj Reso'nun öğrencisi oldu.

Şakiro, ustalık döneminde yalnızca Dengbêj Reso'dan etkilenmedi. Ferzê, Evdilselamê Koşkê, Mistefayê Çiftborî, Feqiyê Qizkapanê ve Mehemedê Beyro gibi dönemin önemli dengbêjleriyle de divanlarda bir araya geldi. Aynı zamanda Erivan Radyosu'nun önemli seslerinden Karapêtê Xaço'nun icralarından da etkilendi.

Ağrı ve Zilan olaylarının ardından Şakiro, dedesi Mehemedê Zîlî, babası Bedîhê Zîlî ve yakın akrabalarıyla birlikte tutuklanarak Muş Cezaevi'ne gönderildi.

1959 yılında aile hakkında beraat kararı verildi. Aile, zorunlu iskân uygulamaları kapsamında Adana'ya sürgün edildi.

Aile, sürgün cezası bitince 1966'da önce Muş'a döndü, 1968'de Erzurum Karayazı'ya yerleşti. Daha sonra aile üyeleri farklı şehirlere göç etti. Şakiro ise Karayazı'dan sonra Ankara'ya, son olarak İzmir'e gitti.

Şakiro'nun öne çıkan tekniklerinden biri xulxulandin, yani gırtlak titretmeydi. Bu teknikle sesine derinlik, hüzün ve destansı bir etki kattı.

Şakiro'nun repertuvarında feodal çatışmalar, aşk, gurbet, sürgün ve kan davaları öne çıktı. Destanları epik bir tonla, ağıt ve aşkları ise derin bir duyguyla seslendirdi.

1960'lardan 1990'lara kadar Kürtçe müziğin kaydı ve dağıtımı zordu. Şakiro'nun sanatı, bu dönemde amatör teyp kayıtları ve kaset kültürüyle yayıldı.

Şakiro, yaşamının son yıllarını İzmir'de geçirdi. İki evlilik yaptı. Bu evliliklerden altı veya yedi çocuğu oldu. Çocuklarından bazılarının Türkiye'de, bazılarının ise Almanya'da yaşadığı bilinir.

Dengbêj Şakiro, 5 Haziran 1996 tarihinde İzmir'de hayatını kaybetti. Resmi kayıtlara göre 59, sözlü tarihe göre ise 65 yaşındaydı. Cenazesi İzmir Altındağ Merkez Mezarlığı'na defnedildi. Mezar taşına "Bedih Ağa Oğlu Doğu Şairi Şakir Deniz Ruhuna Fatiha 1936-1996" yazıldı.