Nizamettin Ariç Kimdir? Şarkıları, Filmleri ve Hayatı

Nizamettin Ariç, 1956 yılında Ağrı'da doğdu. Kürt kökenli müzisyen, sinemacı, oyuncu, senarist, yönetmen ve besteci olarak tanındı. Sanat yaşamında özellikle Kürt müziği, dengbêjlik geleneği ve Kürt sineması alanındaki çalışmalarıyla öne çıktı. Feqiya Teyra mahlasını da kullanan Ariç, geleneksel Kürt ezgilerini yeniden yorumladı ve dengbêjlik geleneğiyle süregelen Kürt müziğinin Batılı bir tarzda dinlenmesine katkı sağladı.

Ariç'in aile büyükleri Erivan'dan Van'a, ardından Ağrı'ya göç etti. Çocukluk yıllarını dengbêjlik kültürünün güçlü olduğu Serhat bölgesinde geçiren Ariç, Erivan Radyosu'nu, ağabeyi Cemal Ariç'i ve yörede Kürt müziği geleneğini icra eden dengbêjleri dinleyerek büyüdü. Şakiro, Gerabêtê Xaço, Meyrem Xan ve Zadîne Şakir gibi sanatçıların sesleri, onun müzik anlayışının şekillenmesinde etkili oldu.

1971 yılının sonlarında ailesiyle birlikte Ankara'ya yerleşti ve eğitimine burada devam etti. Profesyonel müzik hayatına 1976 yılında TRT Ankara Radyosu'nda başladı. TRT'de çalıştığı dönemde halk konserlerine ve televizyon programlarına katıldı. Bir süre Türk Halk Müziği icra eden Ariç, dönemin koşulları nedeniyle bazı Kürtçe ezgileri Türkçe sözlerle seslendirdi. Bu süreçte "Telli Sazım" ve "Ben Yetim" adlı albümleri yayımladı.

TRT'de çalıştığı yıllarda kurumun uygulamalarından rahatsızlık duyan Ariç, bu durumu çeşitli ortamlarda dile getirdi. 15 Nisan 1979'da Ağrı'nın düşman işgalinden kurtuluşunun yıl dönümü nedeniyle düzenlenen konserde Kürtçe bir eser seslendirmesi, sanatçının yaşamında önemli bir kırılma noktası oldu. Bu konserin ardından komünizm propagandası ve bölücülük suçlamalarıyla yargılandı. TRT'deki görevine son verildi ve sanat yaşamını Türkiye'de sürdürmesi zorlaştı.

12 Eylül Darbesi'nin ardından Türkiye'den ayrılan Ariç, 1981 yılında önce Suriye'ye, ardından Almanya'ya gitti. Almanya'ya yerleşmesiyle birlikte sanat yaşamında yeni bir dönem başladı. Diaspora yılları, onun hem yaşamını hem de müzikal üretimini etkiledi. Bu dönemde Kürtçe müzik çalışmalarına ağırlık verdi ve geleneksel Kürt müziğini modern düzenlemelerle buluşturan eserler ortaya koydu.

Nizamettin Ariç, Almanya yıllarında müzikal arayışlarını genişletti. Türk müziği, klasik Batı müziği ve kompozisyon alanlarında çalışmalar yaptı. Dengbêjlik geleneğinden gelen anlatım biçimini Batı müziği ses sistemiyle birleştirdi. Bu yaklaşımı, onun müziğinde hem geleneksel hem de modern bir yapı oluşturdu. Ariç'in eserlerinde göç, kimlik, sürgün, toplumsal hafıza ve anadil gibi temalar öne çıktı.

Sanatçı, kariyeri boyunca çok sayıda albüm yayımladı. "Telli Sazım", "Ben Yetim", "Bêrîvan", "Çem", "Dilan", "Diyarbekir", "Çiyayên Me", "Cûdî", "Dayê", "Kurdistan", "Hazal Gelin, Tut Elimden Düşmeyelim", "Ahmedo Roni", "Wêneyên Xewnan", "Kurdish Ballads I-II" ve "Azadî" onun bilinen albümleri arasında yer aldı. 1991 yılında yayımlanan "Ahmedo Roni" albümü, Türkiye'de yayımlanan ilk Kürtçe kaset olarak kayda geçti.

2002 yılında yayımladığı "Kurdish Ballads I-II", Ariç'in sanat yaşamında önemli bir yer tuttu. İki CD'den oluşan bu çalışma, dengbêjlik okuma tekniği ile Batı müziği ses sistemini bir araya getirdi. Albüm, Kürt halkının yaşamından, hafızasından ve toplumsal deneyimlerinden izler taşıdı. Bu yönüyle "Kurdish Ballads I-II", Ariç'in diaspora deneyimini ve müzikal yorumunu en açık biçimde yansıtan çalışmalarından biri oldu.

Nizamettin Ariç, müzik çalışmalarının yanında sinema alanında da üretimlerde bulundu. 1980 yapımı "Bir Günün Hikayesi" filminde Nizam Ali karakterini, aynı yıl çekilen "Kurban Olduğum" filminde ise Halil karakterini canlandırdı. 1992 yılında yönetmenliğini yaptığı, senaryosunu yazdığı ve başrolünde oynadığı "Beko'nun Türküsü" filmiyle sinema alanında önemli bir başarı elde etti. Bu film, sinema tarihinin ilk Kürtçe filmi olarak kayda geçti.

"Beko'nun Türküsü", uluslararası festivallerde birçok ödül kazandı. Film, 1992 Venedik Film Festivali'nde Kodak-Cinecritica Ödülü'nü aldı. 1993 São Paulo Uluslararası Film Festivali'nde İzleyici Ödülü'ne layık görüldü. 1993 Angers Avrupa İlk Film Festivali'nde İzleyici Ödülü kazandı. 1994 Fribourg Uluslararası Film Festivali'nde ise Jüri Özel Ödülü, Gençlik Jürisi Ödülü ve İzleyici Ödülü'nü aldı.

Ariç, Almanya yıllarında film müziği besteciliği ve yapımcılık alanında da çalışmalar yaptı. Çeşitli film, belgesel, televizyon programı ve şiir CD'lerinde müzikleri kullanıldı. Bu çalışmalarıyla yalnızca sahne ve albüm müziğinde değil, görsel anlatıların müzikal dünyasında da yer aldı.

Nizamettin Ariç, Şivan Perwer ve Ciwan Haco ile birlikte Sinan Gündoğar'ın "Üç Kürt Ozanın Hikayesi" adlı kitabına da konu oldu. Sanat yaşamı boyunca Kürt kültürünün korunması, aktarılması ve modern bir dille ifade edilmesi için çalışmalar yaptı. Müzikal üretimlerinde geleneksel dengbêjlik mirasını çağdaş düzenlemelerle birleştirdi.

Sonraki yıllarda da müzik üretimlerini sürdüren Ariç, "Roboskî", "Êşa Rojava" ve "Serê Kaniyê" gibi beste ve video klip çalışmaları yaptı. Almanya'nın Bonn kentinde yaşamını sürdüren sanatçı, müzik çalışmalarına devam etti.

Nizamettin Ariç, uzun yıllara yayılan sanat yaşamında şarkıcı, besteci, oyuncu, senarist ve yönetmen kimlikleriyle tanındı. Kürt müziğinin geleneksel mirasını modern yorumlarla buluşturdu, diaspora deneyimini eserlerine yansıttı ve Kürtçe sinemanın önemli temsilcilerinden biri oldu. Kategori: Ağrılı Ünlüler