EY (Ernst & Young), işletmelerin vergi uyuşmazlıklarını yönetme biçimlerini analiz eden "Vergi Risk ve Uyuşmazlık Araştırması" sonuçlarını paylaştı.
Şirketten yapılan açıklamaya göre, Vergi Risk ve Uyuşmazlık Araştırması, vergi liderlerinin yeni vergi risklerine karşı üretken yapay zekaya (GenAI) yöneldiğini ve yönetişim çerçevelerini yeniden değerlendirdiğini ortaya koydu.
Araştırmaya katılan vergi liderlerinin yüzde 90'ı gelecek yıllarda daha fazla vergi ihtilafı beklediğini belirtirken, liderler, kurumlarını başarıya hazırlamak için yenilikçi çözümler arıyor.
Yaklaşık 2 bin üst düzey vergi yöneticisinden elde edilen içgörülerle hazırlanan araştırma, küresel vergi reformları, artan şeffaflık ve yeni teknolojilerin vergi alanında oluşturduğu yeni şartları ortaya koydu.
Vergi uyuşmazlıkları alanında hem hacim hem de çözüm süreçlerinde yaşanan artış nedeniyle iş yapış şekillerinde değişim yaşanması öngörülüyor. Bu doğrultuda, işletmeler ve vergi otoriteleri, GenAI gibi yeni gelişen teknolojileri hızla benimsemeye yöneliyor.
Araştırmaya katılan vergi liderlerinin yüzde 87'si yapay zekanın vergi incelemeleri ve uyuşmazlıklarının çözüm süreçlerinde verimliliği ve doğruluğu artıracağını düşünürken, yüzde 70'i en az bir GenAI aracını vergi uyuşmazlığı yönetiminde halihazırda kullandığını veya entegre etme sürecinde olduğunu belirtiyor.
Üretken yapay zeka kullanan şirketlerde vergi uyuşmazlığı süreçlerinden "çok memnun" olanların oranı yüzde 46'ya ulaşırken, bu oran yapay zeka kullanmayan şirketlerde yüzde 31 seviyesinde kaldı. Vergi liderlerinin yüzde 39'u vergi riski veya uyuşmazlıklara odaklanan en az bir pilot çalışma yürüttüğünü, yüzde 30'u ise GenAI'ı diğer kritik süreçlere entegre etmeye başladığını kaydetti.
GenAI en fazla iç ve dış kaynaklı büyük hacimli vergi bilgisini analiz etmek ve özetlemek ile vergi otoriteleriyle paylaşılan verilerin tutarlılığını artırmak amacıyla kullanılıyor.
Ayrıca katılımcıların dörtte birinden biraz fazlası, GenAI kullanmasalar da vergi teknolojilerini öngörüsel analiz için kullandığını belirtiyor.
- BEPS 2.0 ve dijital vergi reformu ile artan uyuşmazlıklara hazırlık
Teknolojinin sunduğu fırsatlarla uyuşmazlıklar konusuna yaklaşım olumlu yönde değişse de vergi ihtilafları potansiyelinin artabileceği düşünülüyor. Araştırmaya katılan yöneticilerin yüzde 92'si, OECD'nin Matrah Aşındırma ve Kâr Aktarımı (BEPS) İkinci Sütunundan (Pillar Two) kaynaklı ihtilafların ön planda olacağını öngörüyor.
Yüzde 91'i ise Birinci Sütun (Pillar One) "Amount A" ile ilgili çözülememiş konularda endişesini aktarırken, yüzde 90'ı ise ülke bazlı raporlama gibi transfer fiyatlandırması ve şeffaflık yükümlülüklerinden doğan ihtilafların da artmasını beklediğini ifade etti.
Öte yandan dijital hizmet vergileri, gelecekteki vergi risklerinin önemli bir kaynağı olarak öne çıkarken, katılımcıların yalnızca yüzde 49'u beklenen ihtilaf artışını yönetmeye "yüksek düzeyde hazırlıklı" olduğunu düşünüyor.
- Güçlü vergi yönetişim süreçlerine güven artırıyor
Vergi risk ve uyuşmazlıkları arttıkça, güçlü bir vergi uyum ve yönetim yapısının oluşturulması şirketler için büyük önem taşıyor. Katılımcıların yüzde 91'i küresel vergi yönetişimine daha fazla odaklanmayı planlarken, yüzde 31'i mevcut uyuşmazlık yönetiminden "çok memnun" kaldığını kaydetti.
Etkin vergi fonksiyonları küresel risk ve uyuşmazlıkların kontrolünü, denetimini ve gözetimini merkezileştiriyor ve vergi yönetişimini güçlendiriyor.
Diğer yandan, vergi dünyasındaki söz konusu dönüşümle birlikte şirketler, GenAI ve benzeri araçları tam olarak ve başarıyla entegre etme yolunda hala pek çok engelle karşılaştıklarını belirtiyor.
Bu engeller, yetenek ve bütçe bulmaktan, uygun kullanım senaryoları geliştirmeye kadar uzanıyor. Araştırma, bazı alanlarda kaydedilen ilerlemeye rağmen, çoğu şirketin süreçlerini iyileştirmek için hala önemli adımlar atması gerektiğini ortaya koyuyor.
Bunlar arasında teknolojiye yatırım yapmaya ve entegrasyonu sürdürmeye devam etmek yer alıyor. Aynı zamanda, uyuşmazlık yönetimine yönelik tüm yaklaşımlarını dönüştürmeleri ve otoritelerle güven ve güç pozisyonundan iletişim kurmaya hazır hale gelmeleri gerekiyor.
- "Yapay zekanın çok daha yaygın kullanılmasıyla vergi uyuşmazlıklarının yapısı değişiyor"
Açıklamada görüşlerine yer verilen EY Türkiye Şirket Ortağı ve Vergi Uyuşmazlıkları Lideri Ahmet Sağlı, yapay zekanın, yalnızca vergi ekiplerinin çalışma şeklini değil, vergi otoriteleriyle karşılıklı güven oluşturma biçimlerini de dönüştürdüğünü belirtti.
Sağlı, bunun daha fazla doğruluk, şeffaflık ve verimlilik sağladığına dikkati çekerek, "Diğer taraftan yapay zeka ve verinin çok daha yaygın şekilde kullanılmaya başlanmasıyla hem vergi idaresi tarafından gerçekleştirilen denetim, izleme ve incelemelerin hem de vergi uyuşmazlıklarının yapısı değişiyor, yeni kurallar, yeni raporlama gereklilikleri, artan şeffaflık ve teknoloji kullanımı vergi denetimleri ve vergi uyuşmazlıklarında artış olacağı anlamına geliyor." ifadelerini kullandı.
Araştırmanın da gösterdiği gibi, katılımcıların büyük kısmının GenAI kullanımının gelecekteki vergi inceleme ve uyuşmazlıkları yönetimini farklı boyutlara taşıyacağını, hem mükellefler hem de vergi idaresi açısından vergi incelemeleri ve uyuşmazlık çözüm süreçlerini daha verimli, daha doğru ve daha hızlı bir hale getireceğini ortaya koyduğunu aktaran Sağlı, şöyle devam etti:
"Türk vergi idaresinin son yıllarda teknolojiyi daha etkin ve yaygın kullanmaya başlaması da vergi inceleme ve ihtilaflarını çok farklı bir boyuta taşıdı. Hatta yürürlükteki vergi mevzuatının bu gelişmeler karşısında eksik kaldığını ve yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulmaya başlandığını söylemek mümkün. Buna karşın şirketler de her alanda olduğu gibi vergisel yükümlülüklerine uyum için teknolojiye ciddi yatırımlar yapmaya başladı. Teknolojiye ve nitelikli iş gücüne erken yatırım yapan şirketler, ileride oluşabilecek vergi risk ve uyuşmazlıklara karşı gerekli önlemleri alarak bu riskleri asgari düzeye indirebilir."
- "Dijital hizmet vergileri ve ülke bazlı raporlama gibi düzenlemeler, ihtilafların sınır ötesi boyutunu artırıyor"
EY Türkiye Şirket Ortağı, Uluslararası Vergilendirme Lideri Ateş Konca da BEPS 2.0 ile küresel vergi mimarisi yeniden şekillenirken ihtilaf potansiyelinin hiç olmadığı kadar arttığını anlattı.
Araştırmaya katılan şirketlerin yüzde 92'sinin "Pillar Two" kaynaklı uyuşmazlıkların olmasını beklerken, yüzde 91'inin ise "Pillar One" "Amount A" konularında çözüm eksikliğinden endişe duyduğunu vurgulayarak, şunları kaydetti:
"Bu yeni dönemde başarı, yalnızca kuralları takip etmekle değil, güçlü yönetişim, tutarlı veri yönetimi ve teknoloji destekli bir uyuşmazlık stratejisiyle mümkün olacak. EY raporu, GenAI'ın sağladığı hız ve doğruluğun, işletmelerin BEPS kaynaklı karmaşık riskleri daha öngörülebilir, daha şeffaf ve daha güvenli bir zeminde yönetmesine imkan tanıdığını gösteriyor. Ayrıca dijital hizmet vergileri ve ülke bazlı raporlama gibi düzenlemeler, ihtilafların sınır ötesi boyutunu artırıyor. Bu nedenle şirketler, küresel vergi risklerini yönetebilecek entegre çözümler geliştirmeli ve vergi otoriteleriyle proaktif, veri odaklı bir iletişim kurarak ihtilafların önüne geçecek stratejiler oluşturmalı."
