AĞRI - Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde bulunan 238 yıllık İshak Paşa Sarayı'nda, geçmişte kullanıldığı tahmin edilen merkezi ısıtma sistemine ilişkin izlere rastlandı.
Tarihte "medeniyetler geçidi" olarak nitelendirilen bölgede yer alan İshak Paşa Sarayı, Kültür ve Turizm Bakanlığınca yapılan çeşitli düzenlemelerle çok sayıda turisti bölgeye çekiyor.
Osmanlı mimarisinin Anadolu'daki seçkin örnekleri arasında gösterilen, Büyük Selçuklu Devleti'nin süsleme sanatının izlerini taşıyan ve UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'nde bulunan saray, Türkiye'nin yanı sıra başta Avrupa ve Asya olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinden ziyaretçi ağırlıyor.
Doğubayazıt ilçesinin 7 kilometre güneydoğusunda, 1900 rakımlı tepede yer alan 116 odalı tarihi yapı; cami, surlar, türbe, iç ve dış avlular, divan ve harem salonlarıyla dikkati çekiyor.
Kış koşullarının çetin geçtiği bölgede bulunan tarihi sarayda, geçmişte kullanıldığı tahmin edilen merkezi ısıtma sistemine dair izler tespit edildi.
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölüm Başkanı Prof. Dr. Yakup Karataş, AA muhabirine, İshak Paşa Sarayı'nın Osmanlı döneminin saray mimarisini yansıtan en önemli eserler arasında yer aldığını söyledi.
Sarayın merkezi ısıtma sistemiyle ısıtılıp ısıtılmadığına ilişkin tartışmaların sürdüğünü belirten Karataş, "Böylesine zorlu bir coğrafyada merkezi ısıtma sisteminin ne derece uygulandığı tabii ki tartışmalı bir konudur. Sarayla ilgili yaptığımız gözlemlerde sarayın küçük odalarının her birinde tekil ısıtma ocaklarının varlığını gördük. Yine özellikle sarayın harem kısmı ve hamam bölümlerinde yapmış olduğumuz incelemelerde, sınırlı da olsa bir merkezi ısıtma sisteminin izlerini gördük. Bu konuyla ilgili iddiaların yersiz olmadığı kanaati oluştu. Bütün sarayın tek bir merkezden ısıtıldığını iddia etmek zor olmakla birlikte sarayın belli bölümlerinin merkezi ısıtma sistemine dahil edildiği veya merkezi ısıtma sistemine dönüştürüldüğü söylenebilir." ifadelerini kullandı.
Karataş, sarayın çetin kış mevsimi ve iklim koşullarından olumsuz etkilenmemesi için yıllar önce restorasyondan geçirildiğini anımsatarak, yapının bölge turizmi açısından önemli olduğunu dile getirdi.
Osmanlı devlet geleneğinde başkentlerin dışında saray veya saray tipi kamusal mimarilerin yapımına izin verilmediğini belirten Karataş, bu nedenle İshak Paşa Sarayı'nın önemli bir yapı olduğunu kaydetti.
Karataş, "Yerinde yaptığımız incelemelerde, duvarlar arasındaki boşlukların özellikle topraktan yapılmış künkler şeklinde ısıtma kanalları olduğu izlenimini uyandırmaktadır. Bu konu üzerine daha derinlikli, alanın uzmanları ve belki de mühendislerin de yer alacağı bir ekibin çalışmasıyla bu ısıtma sistemi üzerinde daha ciddi tezler ileri sürülebilir. Hamam kısmında ve hamama bitişik olan birtakım ünitelerin, duvarlarının arasında kanallarla birbirine bağlandığını gördük. O kanalların sarayın külhanında yanan ateşin dumanını tahliye eden kanallar olmadığı gayet açık ve dolayısıyla bu kanallar, bize o bölgenin merkezi ısıtma sistemiyle ısıtılıyor olabileceği izlenimini bıraktı. Bu konuyla ilgili kesin bir kanıya varmak zor." dedi.
Osmanlı, Selçuklu, Barok ve Rokoko mimarisiyle inşa edilen sarayın uzun sürede tamamlandığını aktaran Karataş, "Saray, uzun yıllar hükümet konağı olarak kullanılmıştır. Buranın Osmanlı, İran ve Rus sınırlarının kesiştiği nokta olması nedeniyle, özellikle 19. yüzyılda gerçekleşen İran ve Rus istilaları ile 1. Dünya Savaşı ile yaşanan savaşlar, hem sarayın mimari dokusunu büyük ölçüde bozmuş hem de bölgenin sosyo-ekonomik yapısını derinden etkilemiştir." değerlendirmesinde bulundu.
