Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde bulunan ve Osmanlı mimarisinin Anadolu'daki en önemli yapılarından biri olarak gösterilen İshak Paşa Sarayı, 235 yıldır ayakta kalarak bölgenin tarihine ışık tutuyor. İlçenin 7 kilometre güneydoğusunda, bin 900 rakımlı bir tepede yer alan tarihî yapı, mimarisi, teknik özellikleri ve çevresindeki kültürel miras alanlarıyla yerli ve yabancı turistleri ağırlıyor.
Tarihte "medeniyetler geçidi" olarak nitelendirilen Doğubayazıt'ta bulunan saray, Topkapı Sarayı'ndan sonra en büyük saray yapılarından biri olarak biliniyor. Kültür ve Turizm Bakanlığınca gerçekleştirilen düzenlemelerin ardından ziyaretçi ilgisinin arttığı yapı, Türkiye'nin yanı sıra Avrupa ve Asya başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinden turistlerin gezi programlarında yer alıyor.
Osmanlı mimarisinin Anadolu'daki seçkin örneklerinden olan İshak Paşa Sarayı, Büyük Selçuklu Devleti'nin süsleme sanatının yanı sıra Kafkas sanat gelenekleri ve Avrupa kökenli mimari etkileri de bünyesinde barındırıyor. Saray, 19 yıl önce UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne alındı.
116 Odalı Saray Bin 900 Rakımda Bulunuyor
Kartal yuvasını andıran konumuyla dikkati çeken tarihî sarayda 116 oda bulunuyor. Yapıda geçmişte kullanılan ısıtma ve tuvalet sistemlerinin izleri de görülüyor.
Sarayın bulunduğu alan ve çevresinde, yaklaşık 3 bin yıllık medeniyetlere ait farklı tarihî eserler yer alıyor. Bu durum, bölgeyi yalnızca saraydan ibaret olmayan geniş bir kültür ve tarih alanına dönüştürüyor.
Yapım Tarihi Kitabede Yer Alıyor
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi öğretim üyesi ve Iğdır Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Yusuf Çetin, İshak Paşa Sarayı'nın Osmanlı mimarisinin Anadolu'daki en büyük ve önemli yapılarından biri olduğunu söyledi.
Sarayın Anadolu'daki tek saray olması bakımından da ayrı bir önem taşıdığını belirten Çetin, yapının yalnızca Osmanlı mimarisinin değil, Selçuklu mimarisi ile Kafkas sanat geleneklerinin izlerini taşıdığını ifade etti.
Çetin, harem taç kapısı üzerindeki kitabede sarayın 1784 yılında Çıldıroğulları'ndan 2. İshak Paşa tarafından yaptırıldığının yazılı olduğunu aktardı.
Üç Avludan Oluşan Kompleks Bir Yapı
İshak Paşa Sarayı'nın iç içe yerleştirilmiş "U" biçimli üç avludan oluştuğunu belirten Çetin, hizmet birimlerinin bu avluların çevresinde konumlandırıldığını söyledi.
Süsleme özelliklerinde Büyük Selçuklu etkisinin yoğun biçimde görüldüğünü kaydeden Çetin, mimari formlarda da Selçuklu geleneğinin öne çıktığını dile getirdi.
Çetin, yapıda dönemin Avrupa kaynaklı barok, rokoko ve ampir sanat anlayışlarının izlerine de yer yer rastlandığını belirtti.
Duvarlarda Isıtma Sisteminin İzleri Bulundu
Sarayın dönemine göre gelişmiş teknik özellikler taşıdığına dikkat çeken Çetin, yapılan çalışmalar sırasında duvar aralarında sıcak su dolaşımını sağlayan toprak künk boruların tespit edildiğini söyledi.
Bu sistemin günümüzdeki kalorifer sisteminin erken örneklerinden biri olarak değerlendirildiğini belirten Çetin, saraydaki geniş tuvalet bölümünün de dönemin mimari anlayışı açısından dikkat çekici olduğunu ifade etti.
Çetin, "Günümüzde kalorifer sistemi dediğimiz sistemin bir formu, yapılan çalışmalar sırasında duvar aralarında sıcak su dolaşımını sağlayan topraktan yapılmış künk borularda tespit edilmiştir." dedi.
"Dönemin Avrupa Saraylarında Olmayan Bölümler Vardı"
İshak Paşa Sarayı'nda geniş ve özel olarak tasarlanmış bir tuvalet bölümünün bulunduğunu belirten Çetin, bu özelliğin aynı dönemdeki birçok Avrupa sarayında görülmediğini söyledi.
Çetin, yapının konfor anlayışının döneminin şartlarına göre gelişmiş olduğunu vurgulayarak sarayın, Selçuklu sanat geleneklerinin Osmanlı döneminde de Doğu Anadolu'da varlığını sürdürdüğünü gösteren önemli eserlerden biri olduğunu kaydetti.
Sarayın Çevresinde Önemli Tarihî Eserler Bulunuyor
İshak Paşa Sarayı'nın çevresinde de farklı dönemlere ait önemli eserlerin bulunduğunu belirten Çetin, bu alanların gezi programlarına dâhil edilmesi gerektiğini söyledi.
Sarayın hemen yakınında Urartu dönemine kadar uzanan, Orta Çağ'da onarılarak günümüze ulaşan Eski Beyazıt Kalesi'nin bulunduğunu aktaran Çetin, kalede Doğu Anadolu Bölgesi'nde tek örnek olduğu belirtilen Urartu dönemine ait kabartmalı kaya mezarının yer aldığını ifade etti.
Çetin, "İshak Paşa Sarayı belki yapı itibarıyla ön plana çıkıyor ancak sarayın etrafında daha değerli eserler de var. Geziler düzenlenirken çevredeki bu özelliklerin de göz önünde bulundurulması gerekir." dedi.
İshak Paşa Sarayı, mimari özellikleri, teknik donanımı ve çevresindeki tarihî miras alanlarıyla Doğubayazıt'ın en önemli kültür ve turizm değerleri arasında yer almayı sürdürüyor.
