Ağrı'nın Patnos ilçesine bağlı Aşağı Göçmez köyünde vatandaşlar, yaz aylarında kendi yetiştirdikleri koyunların sütünden hazırladıkları peynirleri plastik bidonlara doldurarak evlerin mahzenlerindeki kum veya kül içerisine gömüyor. Yüzyıllardır sürdürülen yöntemle üç ila altı ay olgunlaştırılan küp peynirleri, kış aylarında tüketiliyor veya talep üzerine satışa sunuluyor.
Nesilden nesile aktarılan geleneksel saklama yöntemi, peynirin uzun süre bozulmadan korunmasını sağlıyor. Köy halkı tarafından "kuru peynir" adı verilen ürünlerin uygun koşullarda iki ila üç yıl muhafaza edilebildiği belirtiliyor.
Peynirler Mahzenlerde Kuma Gömülüyor
Aşağı Göçmez köyünde yaşayan aileler, yaz boyunca besledikleri koyunlardan elde ettikleri sütü peynire dönüştürüyor. Suyu alınan peynirler plastik bidonlara sıkıca doldurulduktan sonra mahzenlerde oluşturulan kumlu alanlara gömülüyor.
Bazı aileler ise kum yerine kül kullanıyor. Kumun serin bir ortam oluşturduğu, külün de hava geçişini azaltarak peynirin uzun süre korunmasına yardımcı olduğu ifade ediliyor.
Olgunlaşması 3 İla 6 Ay Sürüyor
Küp peynirinin üretim sürecini anlatan Serap Altay, peynirlerin kış hazırlığı kapsamında yapıldığını ve dayanıklılığını artırmak amacıyla kuma ya da küle gömüldüğünü söyledi.
Altay, "Peynirin suyunu aldıktan sonra bozulmasını engellemek için kum veya kül içerisine gömüyoruz. Kum serin bir ortam sağladığı için peynirin yapısında olumsuz bir değişiklik olmuyor. Bazen kül içinde saklıyoruz; kül hava geçirmediği için çok uzun süre bozulmadan kalabiliyor" dedi.
Peynirlerin üç ila altı ay arasında olgunlaştığını belirten Altay, sürecin tamamlanmasının ardından ürünlerin iki ila üç yıl boyunca tüketilebildiğini ifade etti.
Kaymak Ve Yağla Hazırlanan Çeşidi De Bulunuyor
Köyde geleneksel kuru peynirin yanı sıra kaymak ve yağ karıştırılarak hazırlanan yağlı peynir de üretiliyor. Altay, bu çeşidin farklı bir lezzete sahip olduğunu ve satış fiyatının diğer peynirlere göre daha yüksek olduğunu belirtti.
Küp peynirleri 250 ila 300 lira arasında değişen fiyatlarla alıcı bulurken, yağlı olarak hazırlanan ürünler daha yüksek fiyatlardan satışa sunuluyor.
Siparişler Aylar Öncesinden Alınıyor
Köy halkının kendi tüketimi için hazırladığı peynirler, üretimin ihtiyaçtan fazla olması durumunda satışa çıkarılıyor. Özellikle köy dışından gelen talepler doğrultusunda hazırlık yapan kadınlar, siparişleri genellikle teslim tarihinden üç ay önce alıyor.
Peynirlerin bayram gibi özel dönemlerde hediye olarak da tercih edildiğini dile getiren Altay, ürünlerin belirlenen süre içerisinde müşterilere gönderildiğini kaydetti.
Köyde Yetiştirilen Hayvanların Sütü Kullanılıyor
Üretimde köy çevresinde otlatılan hayvanlardan elde edilen sütün kullanıldığını belirten Altay, "Kendimiz besleyip doğal yöntemlerle elde ettiğimiz sütü kullanıyoruz; bu yüzden peynirlerimiz tamamen organik" ifadelerini kullandı.
Aşağı Göçmez köyünde yaşatılan küp peyniri geleneği, ailelerin kışlık yiyecek ihtiyacını karşılamasının yanı sıra siparişle yapılan satışlar sayesinde köylü kadınlara gelir imkânı da sunuyor.
