'Destan Nedir' Nedir açıklaması 763 anlamı

Destan Nedir
Kahramanlarının olağanüstü eylemlerini coşkulu, törensel bir üslupla anlatan ve genellikle birkaç bölümden oluşan manzum yapıtlardır. Bilinen en eski edebiyat türlerinden biridir. Yunanca "espos" sözcüğünden gelmektedir. Mitoloji, efsane, folklor ve tarihi öğeler içerir. Destanlar ve destansı öyküler ilkçağlardan beri dünyanın her yerinde gelenekleri sonraki kuşaklara aktarmak için kollektif olarak yaratılmış edebi biçimlerdir.

Destanların ortak özellikleri
Hepsinde yarı tanrısal nitelikler taşıyan bir ya da birçok kahramandan söz edilir. Destan bu kahramanın eylemleri üzerine kurulmuştur. Olaylar çok geniş bir kozmik coğrafya üzerinde geçer. Bir destanın dünyası ortaya çıktığı zaman içinde düşünebilecek her şeyi barındıran bütünsel, çok yönlü bir dünyadır. Hemen bütün destanlarda uzun yolculuklar anlatılır. Çoğu destanda olaylara doğaüstü yaratıklar da katılır. Kişiler, olaylar, doğal varlıklar hep gerçek yaşamdaki boyutlarından daha büyük, daha zengindir. Özellikle sözlü destanlarda uzun anlatı, betimleme (tanımlama) ve konuşma bölümleri bulunur. Öykü içinde öyküye yer verilir.Törensel söyleyişler ve kamusal duyarlılık hakimdir. Destanlar temel olarak iki gruba ayrılır.

Sözlü destanlar
Yazının henüz bulunmadığı ve yaygınlaşmadığı bir kültürde doğan ve kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarıldıktan sonra yazıya geçirilen destanlardır. Ozan ve şarkıcıların değişik zamanlarda söylediği şarkı ve şiirlerin bütünleşmesi ve işlenmesiyle oluşturulurlar. Örnekler:

Gılgameş
MÖ 3000 yıllarında Mezopotamya’da ortaya çıkmıştır. Bilinen en eski destandır. Babil ve Akad toplumlarınca da benimsenmiÅŸtir. Ama bugüne kalan en eksiksiz biçimi Sümer toplumunda ortaya çıkmıştır. Zalim Uruk kralı GılgameÅŸ’in ölümsüzlük arayışını anlatır. GılgameÅŸ ve arkadaşı Enkidu ile birlikte uzun arayışlardan sonra ölümsüzlük otunu bulur, ama bir yılana kaptırır.

Ilyada ve Odysseia
MÖ 11-12’nci yüzyıllarda geçtiÄŸi sanılmaktadır. Homeros destanları olarak bilinirler. Yunan Yarımadası’ndaki

Edebi destanlar
Belirli bir yazar tarafından eski örneklere uygun olarak ve okunmak üzere kaleme alınmış destanlardır.

Örnekler
Vergilius’un Aeneis’i: MÖ 29-19’uncu yüzyılları kapsar. Troyalı Aeneias’in uzun ve zorlu bir yolculuktan sonra Latin ülkesine gelerek Lavinium kentini kurması anlatılır. Lavinium sonradan Alba Langa ve Roma kentlerinin yerine kurulan ilk kenttir.

Milton’un Paradise Lost’u
İnsanın cennetten kovuluşu ve tanrının şeytanla mücadelesini anlatır.
Dante’nin La Divina Commedia’sı (Ä°lahi Komedya) MS 1310-1321, Ariosto’nun Orlando Furioso’su (Çılgın Orlando) 1532, Camoes’in Os Lusidas’ı 1572.

Türk edebiyatında destan
Asya kıtasının çeÅŸitli bölgelerinde yaÅŸayan Türk boyları arasında zengin bir destan geleneÄŸi vardır. Bilinen Türk destanları arasında en eskisi Yaratılış Destanı’dır. Altay Türkleri arasında söylenmektedir. V. Radlov tarafından saptanıp yazıya geçirilmiÅŸtir.
Saka Destanı, Ä°skit Türkleri’ne aittir. Bu destan zinciri içinde Alp Er Tunga ve Åžu parçaları bulunur. Bunlar KaÅŸgarlı Mahmud’u Divanü Lugati-t-Türk adlı eserinde yer almıştır.

OÄŸuz KaÄŸan Destanı 14’üncü yüzyılda derlenmiÅŸ özet nitelikte bir metindir. OÄŸuz KaÄŸan’ın doÄŸumu ve üstün nitelikleri, askeri baÅŸarıları ve ülkeyi oÄŸulları arasında pay ediÅŸi anlatılır.

OÄŸuz Türkleri’nden günümüze gelen tek destan metni ise Dede Korkut Kitabı’dır. Bayındır Han soyundan geldikleri sanılan Akkoyunlular’ın egemen olduÄŸu KuzeydoÄŸu Anadolu’daki olaylar ve Müslüman OÄŸuzlar’ın yaÅŸamı anlatılır. Göktürk Destanları çeÅŸitli parçalardan oluÅŸmuÅŸtur. Bozkurt parçasında Göktürkler’in bir boz kurdun soyundan geldikleri, Ergenekon parçasında ise Ergenkon’a sığınmaları, çoÄŸalıp buraya sığmayınca dağı eriterek dış dünyaya çıkmaları anlatılır. KöroÄŸlu parçasında, göçebe OÄŸuzlar’ın Horasan ve Hazar’da Ä°ranlılarla savaÅŸlarından sözedilir. Manas Destanı’nda Kırgız Türkleri'nin putperest Kalmuk ve Çinliler’le savaÅŸları vardır.

Cengiz Han Destanı, MoÄŸol istilasından sonra Kıpçak bozkırlarında ve eski Uygurların yaÅŸadığı bölgelerdeki olayları anlatır. Timur Destanı, Timur’un savaÅŸları ve kiÅŸiliÄŸine yer verir. DaniÅŸmend Gazi Destanı’nda Türklerin Anadolu’yu ele geçirmeleri anlatılır.
Battal Gazi Destanı’nda da Anadolu’daki Türk-Bizans savaÅŸları yer alır.Anadolu’daki Ä°on krallıklarına saldırısı ve Akha kral ve prenslerinin daha sonraki serüvenleri anlatılır. Özellikle Odysseia, Yunan Tragedyası ve Batı edebiyatının önemli bir kaynağıdır.

DiÄŸerleri
Eski Ä°ngilizce halk destanı Beowulf, Eski Almanca Heldenlieder (kahramanlık türküleri), Almanca Nibelungenlied , Kudrunlied, Fransa'da Chanson de Geste (kahramanlık ÅŸarkısı), Chanson de Roland (Frank kralı Charlemagne’ın savaÅŸlarını anlatır), Ä°spanya’da El Cantar de Mio Cid, Hindistan'da Mahabharata, Ramayana, Japonya’da Heike Monogatari.