Fen Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü 4. sınıf öğrencilerine yönelik Türkiye Ekonomik Coğrafyası dersi kapsamında "Ağrı Şeker Fabrikasının Sosyoekonomik Katkıları ve Coğrafya Bölümü Öğrencilerinin Bilimsel İnceleme Gezisi" programı düzenlendi.

Bu kapsamda öğrenciler, Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Kaya öncülüğünde bilimsel inceleme yapmak ve şeker üretiminin nasıl yapıldığını görmek amacıyla Ağrı Şeker Fabrikası'nı ziyaret etti.

Öğrenciler, fabrikadaki laboratuvar ve üretim alanlarını gezerek endüstri bitkileri tarımı kapsamında şeker pancarı tarımı ve şeker üretim süreçlerini yerinde gözlemledi, teorik bilgiyi uygulama ile pekiştirme fırsatı buldu.

Prof. Dr. Kaya, AA muhabirine, 1984 yılında kurulan fabrikanın bölgenin en önemli sanayi kuruluşlarından biri olduğunu söyledi.

Ağrı'nın gelişmişlik seviyesine ilişkin fabrikanın önemine vurgu yapan Kaya, "Öğrencilerimizle ilin sosyoekonomik yapısına katkısı dolayısıyla şeker fabrikasını görmemiz son derece önemli oldu. Çünkü teoriyle birlikte uygulamada da bazı yerleri görmek özellikle öğrenciler üzerinde son derece önemli etkiler bırakmaktadır. Ağrı Şeker Fabrikası sadece şeker üreten bir yer olmakla değil, aynı zamanda tarım, hayvancılık ve sanayiyi birleştiren bir kuruluştur." diye konuştu.

Kaya, fabrikanın kentte istihdam sağladığını ve üretilen küspenin hayvancılıkta kullanıldığını anlattı.

- Üretimi gözlemlediler

Kentin en önemli sanayi kuruluşu olan fabrikanın öğrenciler açısından da önemine dikkati çeken Kaya, şunları kaydetti:

"Fabrika ziyaretinin öğrencilere çok faydası oldu. Öğrencilerimiz teoride Türkiye'deki şeker üretimi ve Ağrı'daki şeker üretimini biliyor ama buradaki uygulamada şekerin hangi süreçlerden geçtiğini, laboratuvar aşamasından şeker oluşum aşamasına kadar hepsini birebir gözlemlediler. Bu da onlar üzerinde son derece olumlu izlenimler bıraktı." ifadelerini kullandı.

Desteklerinden dolayı Fabrika Müdürü Kürşad Erdoğan'a teşekkür eden Kaya, "Liyakatli yöneticiler kurumları gerçekten olduğundan öteye taşımaktadırlar. Ağrı Şeker Fabrikası'nın özellikle son yıllarda önemli bir atılım gerçekleştirdiğini söylemek mümkündür." dedi.

AĞRI (İHA) - Prof. Dr. Faruk Kaya, yaptığı açıklamada, Türkiye'nin geleceğini yakından ilgilendiren en önemli meselelerden birinin aile kurumunun zayıflaması olduğunu ifade etti. 2025 yılının "Aile Yılı" olarak ilan edilmesinin, bu sorunun artık görmezden gelinemeyecek bir boyuta ulaştığını gösterdiğini dile getiren Kaya, ekonomik sıkıntıların yanı sıra toplumsal değerlerin unutulmasının, medya etkilerinin ve çarpık modernleşme anlayışının aileyi sarsan temel etkenler arasında yer aldığını belirtti.

"Toplumun temelleri çatırdıyor"

Boşanmaların artması, doğurganlık oranlarının düşmesi ve gençlerin evliliğe ilgisinin azalmasının geleceği tehdit ettiğine dikkati çeken Kaya, "Aile kurumu sarsılıyor, toplumun temelleri çatırdıyor, ahlaki değerler çözülüyor ve geleceğimiz tehdit altında. Boşanmaların artması, doğurganlık oranlarının düşmesi, gençlerin evliliğe ilgisinin giderek azalması ve medya aracılığıyla yayılan yoz değerler bir araya geldiğinde, geleceğimizin teminatı olan çocuklar ve gençler sahipsiz kalmaktadır. Ailenin yıkıldığı yerde toplumun sağlam kalması mümkün değildir; tıpkı temeli çökmüş bir binanın ayakta duramaması gibi" dedi.

Evlilik ve doğurganlık oranları düşüyor

Kaya, TÜİK verilerine göre 2004 yılında 615 bin 357 olan evlilik sayısının 2024'te 568 bin 395'e gerilediğini, aynı dönemde boşanmaların 91 bin 22'den 187 bin 343'e yükselerek iki katını geçtiğini aktardı.

Ortalama evlenme yaşının erkeklerde 28,1'den 31,2'ye, kadınlarda 24,1'den 28,3'e çıktığını, toplam doğurganlık hızının ise 2,38'den 1,48'e gerilediğini belirten Kaya, bu oranın nüfusun kendini yenileyebilmesi için gerekli 2,1 seviyesinin oldukça altında olduğuna işaret etti.

Ağrı özelinde de benzer eğilimlerin gözlendiğini belirten Kaya, "2004'te 6 bin 914 olan evlilik sayısı 2024'te 3 bin 132'ye düşmüş, boşanmalar 101'den 394'e çıkmış, doğurganlık oranı yaklaşık 4,50'den 2,16'ya gerilemiştir." ifadelerini kullandı.

"Küresel yozlaşmaya karşı manevi değerler diri tutulmalı"

Kaya, aile kurumundaki çözülmenin küresel bir sorun haline geldiğini, Türkiye'nin ise kültürel ve dini değerlerinden beslenen güçlü bir potansiyele sahip olduğunu vurguladı.

"Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de ulusal kültürler, popüler ve yayılmacı kültürlerin baskısı altında kalmakta, bu durum en çok aile yapısında hissedilmektedir. Geleneksel değerlerin zayıflaması, bireyselci anlayışın öne çıkması ve medya aracılığıyla yayılan tüketim odaklı yaşam biçimleri, aile kurumunu her geçen gün daha da sarsmaktadır." diyen Kaya, Eurostat verilerine göre Avrupa Birliği genelinde her üç evlilikten birinin, ABD'de ise her iki evlilikten birinin boşanmayla sonuçlandığını, Türkiye'de de her üç evlilikten birinin boşandığını hatırlattı.

Kaya, Kur'an-ı Kerim'in aileyi sevgi ve merhamet üzerine inşa ettiğini belirterek Rum Suresi 21. ayette geçen, "Onlara ısınıp kaynaşasınız diye size kendi türünüzden eşler yaratıp aranıza sevgi ve şefkat duyguları yerleştirmesi de O'nun kanıtlarındandır." ifadesini hatırlattı.

Hz. Peygamber'in "Sizin en hayırlınız, ailesine karşı en hayırlı olanınızdır." hadisini anımsatan Kaya, İmam Gazâlî, İbn Haldun ve Bediüzzaman Said Nursî'nin de aileyi toplumun ve insanın temeli olarak gördüklerini belirtti.

"Aile, insanın duygusal bağışıklık sistemidir"

Ailenin yalnızca ekonomik bir kurum değil, aynı zamanda insanın karakterinin ve değerlerinin şekillendiği ilk toplumsal mekân olduğunu vurgulayan Kaya, "Çocuk burada sevgiyi, paylaşmayı, sorumluluk almayı öğrenir; sabır ve fedakârlık hayatın doğal bir parçası haline gelir. Bu yüzden aile hem insanın duygusal bağışıklık sistemi hem de nefsi terbiye etmenin en güzel okuludur. Dış dünyanın fırtınalarına karşı bireyin en güvenli limanı yine aile bağlarıdır." diye konuştu.

"Modernleşme adına Batı'yı taklit etmek krizi derinleştiriyor"

Modernleşme sürecinde Batı'nın yaşadığı aile krizlerinin Türkiye'ye taşınmaması gerektiğini dile getiren Kaya, "Sosyal medyada sergilenen sahte mutluluk tabloları, televizyon dizileri ve programlar, aileyi bir değer olmaktan çok tartışma ve şov unsuru hâline getirmektedir." dedi.

Batı'da artan intiharlar, şiddet olayları ve toplumsal çözülmelerin uyarıcı bir örnek olduğunu ifade eden Kaya, Türkiye'nin hâlâ güçlü bir koruyucu potansiyele sahip olduğunu belirtti.

"Aileyi korumak, geleceğimizi korumaktır"

Kaya, aile yapısının güçlendirilmesi için yapılması gerekenleri şöyle sıraladı: "Milli ve manevi değerlerimizi korumak, eğitim sistemimizi aileyi ve ahlaki değerleri merkeze alacak biçimde yeniden yapılandırmak, aile içi iletişim, sabır, fedakârlık ve merhameti güçlendirmek, evlilikleri özendirmek ve evlenme yaşını daha uygun seviyelere çekmek, mahalle ve akrabalık bağlarını canlandırmak, gençlere rehberlik programları sunmak ve medyayı aileyi yıpratan içeriklerden uzaklaştırıp güçlendirici yapımlara yönlendirmek artık bir zorunluluktur."

Aileyi yalnızca ekonomik tedbirlerle değil, karakterin ve ahlaki değerlerin yeniden inşasıyla korumanın mümkün olduğunu belirten Kaya, "Eğitim, nesillere dürüstlüğü, merhameti, fedakârlığı ve sorumluluğu kazandırmalı; bilgiyi sadece bir araç değil, yaşamın rehberi hâline getirmelidir. Unutulmamalıdır ki güçlü bir Türkiye'nin yolu, güçlü aile yapılarından geçer. Aileyi korumak sadece bir sorumluluk değil, yarınlarımızı güvence altına almak, milletimizi güçlü ve dirençli kılmak demektir." ifadelerini kullandı.

AĞRI (İHA) - Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Kaya, yaptığı açıklamada, 5 bin 137 metre ile Türkiye'nin en yüksek noktası olan Ağrı Dağı'nın yalnızca heybetiyle değil, zirvesini kaplayan takke buzulu ile de tanındığını belirtti.

Takke buzulunun hem bilim dünyası hem de bölge halkı için doğal, kültürel ve sembolik değere sahip olduğunu vurgulayan Kaya, "Son yüzyılda, özellikle son 50 yılda yaşanan hızlı küçülme bu eşsiz yapının geleceğini belirsiz hale getirmiştir" dedi.

Buzul alanı 50 yılda yarı yarıya azaldı

Bilimsel çalışmalar ve uydu görüntülerinin takke buzulunun boyutlarındaki değişimi net şekilde ortaya koyduğunu aktaran Kaya, milyonlarca yıl önce yaklaşık 70 kilometrekare olan buzul alanının, 1900'lerin başında 15 kilometrekareye, 1970'lerde ise 9-10 kilometrekareye kadar gerilediğini ifade etti.

Kaya, 1976-2011 yılları arasında yılda ortalama 0,07 kilometrekare küçülme yaşandığını, bu dönemde alanın yaklaşık yüzde 29 azaldığını, 1977-2024 döneminde ise küçülme hızının artarak yılda ortalama 0,095 kilometrekareye çıktığını söyledi. Günümüzde buzul alanının 4,5-5 kilometrekareye düştüğünü kaydeden Kaya, "Bu rakamlar, son 50 yılda buzul alanında yaklaşık yarı yarıya bir azalma anlamına geliyor" diye konuştu.

2050'lerde buzulun yarısı yok olabilir

Mevcut erime hızının sürmesi halinde 2050'li yıllarda buzulun yaklaşık yarısının daha eriyerek yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalacağını belirten Kaya, erimenin başlıca nedeninin küresel ısınma ve iklim değişikliği olduğunu vurguladı.

Kaya, "Dünya genelinde olduğu gibi Doğu Anadolu Bölgesi'nde de yaz sıcaklıklarının artması, sıcak hava dalgalarının daha sık ve uzun sürmesi, buzulların yaz aylarında daha fazla erimesine yol açmaktadır. Kar yağışında beklenen artış gerçekleşmediği için kışın biriken kar miktarı yaz erimesini telafi edememektedir" ifadelerini kullandı.

Güney yamaçlar daha fazla eriyor

Topoğrafik özelliklerin de erime sürecinde belirleyici rol oynadığını dile getiren Kaya, Doğubayazıt tarafındaki güney yamaçlardaki buzulların daha hızlı eridiğini, Iğdır'a bakan kuzey ve kuzeybatı yamaçlardaki buzulların ise görece daha korunaklı olduğundan kısmen varlığını sürdürdüğünü söyledi.

Kaya, "Önceleri yaklaşık 3 bin 500 metre seviyesine kadar sarkan buzullar, artık 4 bin 500 metrenin üzerine çekilmiş durumda." dedi.

Tarım, hayvancılık ve turizme tehdit

Buzulların küçülmesinin yaz sonu ve sonbaharda su kaynaklarının azalmasına yol açtığını belirten Kaya, bu durumun bölgedeki tarım ve hayvancılık faaliyetlerini olumsuz etkilediğini dile getirdi.

Uzun vadede sulama suyunun azalmasının tarımsal verimi düşüreceğini, meraların zayıflamasına ve hayvancılık gelirlerinin azalmasına neden olacağını ifade eden Kaya, "Bu gelişmeler kırsal göçü tetikleyebilir." uyarısında bulundu.

Turizm açısından takke buzulunun zirvenin görsel cazibesini ve dağcılık deneyiminin önemli bir parçasını oluşturduğunu vurgulayan Kaya, erimenin turizm gelirlerinde düşüşe yol açabileceğini söyledi.

Kültürel mirasın görsel boyutu zayıflıyor

Ağrı Dağı'nın Nuh'un Gemisi efsanesi sayesinde üç semavi dinin ortak mirası olarak kabul edildiğini hatırlatan Kaya, "Buzulların kaybı, bu sembolik değerin görsel boyutunu zayıflatabilir. Ağrı, monoteist inançların görkemini ve dağcıların tatminini aynı anda barındıran nadir yerlerden biridir. Erime süreci, yalnızca doğal bir kayıp değil, kültürel hafızada da silinmez izler bırakabilecek bir dönüşümdür" dedi.

Buzulun korunması için acil önlem çağrısı

Takke buzulunun düzenli olarak uydu ve arazi ölçümleriyle izlenmesi gerektiğini belirten Kaya, yerel halkın olası jeolojik tehlikeler hakkında bilinçlendirilmesinin ve tarımda su tasarrufu sağlayan tekniklerin hayata geçirilmesinin zorunlu olduğunu vurguladı.

Kaya, "Küresel iklim değişikliğiyle mücadele, yerel ölçekte su kaynaklarının etkin yönetimi ve erken uyarı sistemlerinin kurulması, buzulların ve onların beslediği yaşam biçimlerinin korunması açısından hayati önem taşımaktadır. Takke buzulu yalnızca eriyen bir buz kütlesi değil; iklimin, doğanın, kültürün ve inancın ortak hafızasında yer alan, sessizce çekilen bir mirastır" diye konuştu.

Köyün batısındaki bir dağın sarp kayalıklarına oyularak oluşturulan antik kentte türbe, kale mezarları, cami, kilise, ibadethane ve yaşam alanı olarak kullanılan çok sayıda mağara yer alıyor. Kayaçların aşınmasıyla peribacalarını andıran oluşumların da bulunduğu bölge, kültür turizmi açısından potansiyel taşıyor.

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Beşeri ve Ekonomik Coğrafya Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Kaya, İHA muhabirine yaptığı açıklamada, Meya Antik Kenti'nin volkanik araziler üzerinde yer aldığını belirtti.

Kaya, "Şu an bulunduğumuz yer Meya Antik Kenti, Diyadin ilçesi Günbuldu köyü sınırları içerisinde yer alan, tamamen volkanik arazilerden oluşan bir alandır. Yaklaşık 3,5 milyon yıl önce Hüdavendiyer volkanının patlaması sonucunda oluşan ignimbiritlerin meydana getirdiği katmanlı yapılar üzerine oyulmuş mağaralar bulunmaktadır. Bu mağaraların önemli bir kısmı insan emeğiyle oluşturulmuştur." dedi.

Mağaralarda farklı kullanım alanlarının bulunduğunu ifade eden Kaya, "Bu mağaraların içerisinde çeşitli odalar, ibadethaneler, tapınaklar ve yaşam alanları yer almaktadır. Ancak zamanla yukarıdan gelen kaya parçaları ve aşınmalar nedeniyle bazı alanlar kapanmış, geçmişe ait kültürel izler günümüzde daha az görünür hale gelmiştir." diye konuştu.

Kaya, antik kentte tüneller aracılığıyla farklı bölgelere geçişlerin sağlandığını belirterek, bu yapıların savunma amaçlı kale kent özelliği taşıdığını dile getirdi.

Bölgede bulunan Meya Deresi ve geniş tarım alanlarının yerleşim açısından önemli olduğunu kaydeden Kaya, antik kentin günümüzde yeterince korunmadığını söyledi.

Kaya, "Burası çok ciddi bir turizm potansiyeline sahiptir. Ancak korunmazsa mağaraların ve üzerlerindeki kültürel izlerin yok olma tehlikesi bulunmaktadır. Bu alanın sit alanı ilan edilmesi, arkeolojik kazıların başlatılması ve turizm bölgesi olarak değerlendirilmesi son derece önemlidir." ifadelerini kullandı.

Diyadin'e bağlı Günbuldu köyündeki Meya Antik Kenti, kaya oyma mağaraları ve yaşam alanlarıyla öne çıkıyor. Sarp kayalıklara oyularak oluşturulan yapıda tandırevi, ibadethane ve çeşitli yaşam alanları bulunuyor.

Tendürek Dağı yakınlarındaki Yukarı Dalören köyünde yer alan Biligan mağaraları ise geniş yapıları ve içlerinde bulunan tandır ile yaşam alanlarıyla dikkati çekiyor. Daha önce yöre halkı tarafından hayvan barınağı olarak kullanılan mağaralar, turizm potansiyeli taşıyor.

Kars'taki Ani Ören Yeri'nde bulunan mağaralar da tarihi yapılarıyla ziyaretçilerin ilgisini çeken alanlar arasında yer alıyor.

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Kaya, bölgenin volkanik yapıya sahip olduğunu belirterek, "Meya Antik Kenti ve Yukarı Dalören köyündeki Biligan Mağaraları, zeminden yaklaşık 150 metre daha yüksekte yer almaktadır. Bu da bize geçmişte burada birçok uygarlık ve medeniyetin yaşadığını göstermektedir." dedi.

Kaya, mağaraların bir kısmının insan eliyle yapıldığını ifade ederek, geçmişte güvenlik nedeniyle yüksek alanların yerleşim yeri olarak tercih edildiğini söyledi.

Bölgede yer alan tarihi yapıların zarar gördüğüne dikkati çeken Kaya, turizm potansiyeli bulunan mağaraların korunması ve değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.