YENİ SANAYİ KORİDORLARINDA AĞRI NEDEN YOK?
Türkiye yeni üretim haritasını çizerken, İran'a açılan en önemli sınır kapılarından birine sahip Ağrı bu vizyonda neden yeterince görünmüyor?

Prof. Dr. Faruk KAYA
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın açıkladığı Sanayi Alanları Master Planı, Türkiye'nin üretim coğrafyasını yeniden şekillendirmeyi amaçlayan önemli bir kalkınma hamlesidir. Plan; mevcut planlı sanayi alanlarının yaklaşık iki katına çıkarılmasını, yatırımların belirli bölgelerde yoğunlaşmasının önüne geçilmesini ve üretim merkezlerinin güçlü ulaşım ağlarıyla bütünleştirilmesini hedeflemektedir. Bu kapsamda Samsun-Mersin, Trabzon-Şırnak, Mersin-Şırnak ve Sivas-Iğdır olmak üzere dört yeni Sanayi Gelişim Koridoru oluşturulacağı duyurulmuştur.

SANAYİ KORİDORLARI YENİ ÜRETİM HARİTASINI ŞEKİLLENDİRİYOR

Bu koridorlar yalnızca yeni Organize Sanayi Bölgelerinin kurulacağı güzergâhlar değildir. Amaç; sanayiyi ulaştırma altyapısı, lojistik merkezler, enerji kaynakları, demiryolu-karayolu bağlantıları ve uluslararası ticaret ağlarıyla bütünleştirerek birbirini besleyen üretim ve lojistik ekosistemleri kurmaktır. Sivas-Iğdır Koridoru da bu yüzden yalnızca güzergâh üzerindeki illeri ilgilendiren bir proje olarak okunmamalıdır. Çünkü bir koridorun başarısı, yalnızca ana eksenle değil, o ekseni ekonomik açıdan güçlendirecek stratejik merkezlerin doğru planlanmasıyla ölçülür.

AĞRI'NIN STRATEJİK KONUMU NEDEN GÖZ ARDI EDİLİYOR?

Asıl sorulması gereken soru şudur: Türkiye'nin İran'a açılan en büyük sınır kapılarından Gürbulak'a ev sahipliği yapan, uluslararası E-80 karayolu üzerinde bulunan; güçlü hayvancılık potansiyeline, jeotermal kaynaklara, maden rezervlerine, üniversiteye, havalimanına ve genç nüfusa sahip Ağrı, yeni sanayi koridorları planlanırken neden yeterince görünür değildir?

GÜRBULAK, E-80 VE AĞRI'NIN LOJİSTİK GÜCÜ

Bu, bir ilin bir başkasının önüne geçirilmesini istemek değildir. Amaç; henüz planlama aşamasındaki bu projelerde Ağrı'nın potansiyelinin bilimsel verilerle değerlendirilmesine katkı sunmaktır. Zira Ağrı yalnızca bir sınır ili değildir; Gürbulak üzerinden Kafkasya'ya, Orta Asya'ya ve Asya pazarlarına uzanan en önemli ticaret kapılarından birine sahiptir. Avrupa'yı İran'a bağlayan E-80 karayolu il merkezinden geçer; Ahmed-i Hâni Havalimanı, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi ve mevcut Organize Sanayi Bölgesi ilin üretim ve lojistik altyapısını güçlendirir.

JEOTERMAL, MADEN VE HAYVANCILIKTA BÜYÜK POTANSİYEL

Ağrı'nın değeri ulaştırmayla da sınırlı değildir. Diyadin'deki jeotermal kaynaklar Türkiye'nin önemli yenilenebilir enerji alanlarından biridir; son yıllarda tespit edilen altın rezervleri madencilikte yeni fırsatlar sunmaktadır. Büyükbaş hayvan varlığında Türkiye'de 14., küçükbaşta ise 7. sırada yer almasına rağmen, bu potansiyeli katma değere dönüştürecek et, süt, deri ve yem sanayisi yatırımlarının son derece sınırlı kalması düşündürücüdür.

AĞRI'NIN SANAYİ GEÇMİŞİNDEN ÇIKARILACAK DERSLER

İlin yakın ekonomik geçmişi de ders niteliğindedir. Eleşkirt Deri Fabrikası, bir dönem üreten Ağrı Süt Fabrikası ve dünyanın en kaliteli karbondioksit rezervlerinden birini değerlendirmek için Diyadin'de kurulan AG-KAR tesisi; tek başına fabrikanın yeterli olmadığını, sürdürülebilir kalkınmanın ancak güçlü bir üretim ekosistemiyle mümkün olduğunu göstermiştir. Sanayi Gelişim Koridorlarını önemli kılan da budur: bu model münferit yatırımları değil, birbirini besleyen sanayi kümelerini ve uzun vadeli kalkınmayı esas alır.

65 BİN KİŞİLİK GÖÇ AĞRI İÇİN UYARI NİTELİĞİNDE

Bu tabloya Ağrı'nın yıllardır yaşadığı göç gerçeğini de eklemek gerekir. TÜİK verileri, ilin son 14 yılda (2011-2025) yaklaşık 65 bin kişi kaybettiğini; özellikle genç, eğitimli ve üretken nüfusun daha fazla iş imkânı sunan illere yöneldiğini ortaya koymaktadır. Üstelik bu göç artık yalnızca büyükşehirlere değil; başta ABD ve Kanada olmak üzere yurt dışına da yönelmektedir. Üretimin sınırlı, istihdamın dar olduğu bir ilde bu gidişi durdurmak kolay değildir. Bu yüzden Sanayi Gelişim Koridoru, Ağrı için yalnızca yeni bir yatırım alanı değil; göçü yavaşlatabilecek, gençlere kendi memleketinde gelecek kurma umudu verebilecek stratejik bir fırsattır.

ZENGEZUR'DAN SONRA YENİ BİR FIRSAT: SİVAS-IĞDIR KORİDORU

Yakın geçmişte Zengezur bağlantılı demiryolu projesinde Ağrı hak ettiği yeri alamamış ve maalesef treni kaçırmıştır. Bugün önümüzde yeni bir fırsat var; üstelik Sivas-Iğdır Koridoru henüz planlama aşamasında ve koridorların kesin güzergâhı kamuoyuyla paylaşılmış değil. İşte tam da bu yüzden bugün harekete geçmek hayatidir. Çünkü planlama aşamasında dile getirilmeyen talepler, uygulama aşamasında çoğu zaman karşılık bulmaz.

AĞRI İÇİN ORTAK İRADE ÇAĞRISI

Bu noktada herkese sorumluluk düşmektedir. Ağrı için sorumluluk taşıyan tüm siyasileri, bürokratları, üniversiteyi, meslek kuruluşlarını, iş dünyasını, sivil toplum örgütlerini ve basın mensuplarını ortak bir hedef etrafında buluşmaya, elini taşın altına koymaya davet ediyorum. Ağrı'nın stratejik üstünlüklerini bilimsel ölçütlerle ortaya koyup karar vericilere en güçlü biçimde iletmek, hepimizin ortak görevidir. Bu ortak irade yalnızca Ağrı'nın geleceğine değil, Türkiye'nin doğu sınırındaki üretim ve lojistik kapasitesine de katkı sağlayacaktır.

AĞRI BU SANAYİ VİZYONUNUN PARÇASI OLMALI

Türkiye yeni sanayi haritasını çiziyor. Bu haritada Ağrı'nın yerini başkalarının belirlemesini beklemek yerine, neden bu vizyonun güçlü bir parçası olması gerektiğini bugün, hep birlikte ortaya koymak zorundayız.

Aksi hâlde bu treni de kaçıracağız...

"Ağrı Şeker Fabrikasının Sosyoekonomik Katkıları ve Coğrafya Bölümü Öğrencilerinin Bilimsel İnceleme Gezisi" adıyla düzenlenen programa, Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Kaya öncülük etti.

Laboratuvar ve üretim alanlarını gezdiler

Bilimsel inceleme gezisi kapsamında fabrikanın laboratuvar ve üretim bölümlerini gezen öğrenciler, şeker pancarının tesise kabulünden işlenmesine ve şeker haline getirilmesine kadar geçen aşamalar hakkında bilgi aldı.

Endüstri bitkileri tarımı kapsamında şeker pancarı üretimini ve fabrikadaki işleme süreçlerini inceleyen öğrenciler, derslerde öğrendikleri bilgileri sahadaki uygulamalarla karşılaştırma fırsatı buldu.

Fabrikanın sosyoekonomik katkıları ele alındı

Prof. Dr. Faruk Kaya, 1984 yılında kurulan Ağrı Şeker Fabrikasının bölgenin önemli sanayi kuruluşlarından biri olduğunu belirtti.

Fabrikanın Ağrı'nın sosyoekonomik yapısına sağladığı katkıların öğrenciler tarafından yerinde görülmesinin önemli olduğunu ifade eden Kaya, teorik eğitimin uygulamalı çalışmalarla desteklenmesinin öğrenme sürecini güçlendirdiğini söyledi.

Kaya, "Ağrı Şeker Fabrikası sadece şeker üreten bir yer olmakla değil, aynı zamanda tarım, hayvancılık ve sanayiyi birleştiren bir kuruluştur." dedi.

Tarım, hayvancılık ve sanayiyi buluşturuyor

Fabrikanın kentte istihdam oluşturduğunu belirten Kaya, şeker üretimi sırasında elde edilen küspenin hayvancılıkta değerlendirilmesinin de tesisin bölge ekonomisindeki önemini artırdığını dile getirdi.

Ağrı Şeker Fabrikasının üretim faaliyetleriyle şeker pancarı yetiştiriciliği, hayvancılık ve sanayi arasında bağlantı kurduğunu kaydeden Kaya, bu yapının ekonomik coğrafya açısından önemli bir örnek oluşturduğunu ifade etti.

Şekerin üretim aşamalarını birebir izlediler

Ziyaretin öğrenciler açısından verimli geçtiğini belirten Kaya, öğrencilerin Türkiye ve Ağrı'daki şeker üretimine ilişkin teorik bilgilere sahip olduklarını ancak üretim sürecini ilk kez doğrudan gözlemlediklerini söyledi.

Kaya, öğrencilerin laboratuvar çalışmalarından şekerin oluşum aşamasına kadar bütün süreci yerinde izlediğini ve gezinin öğrenciler üzerinde olumlu izlenimler bıraktığını aktardı.

Fabrika yönetimine teşekkür

Bilimsel inceleme gezisine verdiği destek nedeniyle Ağrı Şeker Fabrikası Müdürü Kürşad Erdoğan'a teşekkür eden Prof. Dr. Kaya, fabrikanın son yıllarda önemli bir gelişim gösterdiğini ifade etti.

Program, öğrencilerin üretim alanlarındaki incelemelerini tamamlamasının ardından sona erdi.

AĞRI ŞEKER FABRİKASI BİLİMSEL İNCELEME GEZİSİ

Ağrı Şeker Fabrikası girişinde toplu fotoğraf çektiren üniversite öğrencileri, akademisyenler ve fabrika görevlileri

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Coğrafya Bölümü öğrencileri, Türkiye Ekonomik Coğrafyası dersi kapsamında Ağrı Şeker Fabrikası'nı gezdi. Öğrenciler fabrikanın üretim faaliyetleri ve bölge ekonomisine katkıları hakkında bilgi aldı.

ŞEKER FABRİKASI LABORATUVARINDA NUMUNE İNCELEMESİ

Ağrı Şeker Fabrikası laboratuvarında üretim numunelerinin arkasında duran öğrenciler ve görevli personel

Ağrı Şeker Fabrikası laboratuvarında üretim sürecine ait çeşitli sıvı ve katı numuneler öğrencilere tanıtıldı. Ziyaretçiler, pancarın şekere dönüşümü sırasında uygulanan analiz ve kalite kontrol çalışmalarını gözlemledi.

AĞRI ŞEKER FABRİKASINDA ÜRETİM ÇALIŞMALARI

Şeker fabrikasının üretim bölümünde makineleri kullanan çalışanlar ve paketleme için hazırlanan beyaz çuvallar

Ağrı Şeker Fabrikası'nın üretim alanında şekerin işlenmesi ve paketlenmesi için kullanılan makineler yer alıyor. Öğrenciler, endüstriyel şeker üretiminin farklı aşamalarını çalışma ortamında inceleme fırsatı buldu.

ŞEKER PANCARI DEPOLAMA SAHASINDA İNCELEME

Ağrı Şeker Fabrikası sahasındaki büyük şeker pancarı yığınlarının önünde duran öğrenciler ve öğretim görevlisi

Üniversite öğrencileri, Ağrı Şeker Fabrikası sahasında üretimde kullanılan şeker pancarı yığınlarını gözlemledi. Gezi sırasında pancar tarımı, ham madde temini ve bölgesel üretim faaliyetleri hakkında bilgi verildi.

ÖĞRENCİLERE ŞEKER ÜRETİM SÜRECİ ANLATILDI

Ağrı Şeker Fabrikası laboratuvarında uzmanların şeker üretimiyle ilgili bilgilendirmesini dinleyen öğrenciler

Bilimsel inceleme gezisine katılan öğrenciler, laboratuvar görevlilerinden üretim süreçleri hakkında bilgi aldı. Eğitimde şeker pancarının analizi, işlenmesi ve ürün kalitesinin denetlenmesi ele alındı.

ŞEKER ÜRETİMİNDE KULLANILAN ENDÜSTRİYEL TANKLAR

Ağrı Şeker Fabrikası üretim tesisinde bulunan büyük metal tanklar, boru hatları ve endüstriyel işleme sistemleri

Ağrı Şeker Fabrikası'nın üretim bölümünde şekerin işlenmesi için tasarlanan büyük endüstriyel tanklar bulunuyor. Bu sistemler, pancardan elde edilen sıvının üretim aşamalarından kontrollü biçimde geçirilmesini sağlıyor.

ŞEKER ANALİZİ LABORATUVAR UYGULAMASI

Fabrika laboratuvarında analiz cihazları ve üretim numuneleri hakkında uzmanı dinleyen üniversite öğrencileri

Fabrika laboratuvarındaki uygulamalı anlatımda şeker üretiminin analiz ve denetim aşamaları tanıtıldı. Öğrenciler, derslerde edindikleri teorik bilgileri gerçek üretim ortamında pekiştirdi.

ÖĞRENCİLER ŞEKER PANCARI SAHASINI GEZDİ

Ağrı Şeker Fabrikası pancar sahasında ellerinde şeker pancarlarıyla toplu fotoğraf çektiren üniversite öğrencileri

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi öğrencileri, büyük şeker pancarı yığınlarının bulunduğu fabrika sahasını ziyaret etti. İnceleme sırasında tarım, sanayi ve bölge ekonomisi arasındaki bağlantı değerlendirildi.

ŞEKER PANCARI ÜRETİMİ VE EKONOMİK COĞRAFYA

Ağrı Şeker Fabrikası depolama alanındaki şeker pancarı yığınının önünde duran Coğrafya Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Faruk Kaya

Ağrı Şeker Fabrikası ziyareti, öğrencilerin şeker pancarı tarımı ile sanayi arasındaki ilişkiyi yerinde görmesini sağladı. Fabrikanın istihdam, hayvancılık ve bölgesel kalkınmaya sunduğu katkılar değerlendirildi.

Türkiye'nin geleceğini doğrudan ilgilendiren temel meselelerden birinin aile kurumundaki zayıflama olduğunu ifade eden Kaya, 2025 yılının "Aile Yılı" ilan edilmesinin konunun ulaştığı boyutu göstermesi bakımından önemli olduğunu kaydetti.

Kaya, ekonomik sorunların yanı sıra toplumsal değerlerin unutulması, medya içerikleri ve çarpık modernleşme anlayışının aile yapısını olumsuz etkileyen başlıca faktörler arasında bulunduğunu dile getirdi.

"Toplumun Temelleri Çatırdıyor"

Boşanma sayılarındaki artışın, doğurganlık oranlarındaki düşüşün ve gençlerin evlilikten uzaklaşmasının gelecek açısından risk oluşturduğunu belirten Kaya, çocukların ve gençlerin bu süreçten doğrudan etkilendiğini söyledi.

Kaya, şu ifadeleri kullandı:

"Aile kurumu sarsılıyor, toplumun temelleri çatırdıyor, ahlaki değerler çözülüyor ve geleceğimiz tehdit altında. Boşanmaların artması, doğurganlık oranlarının düşmesi, gençlerin evliliğe ilgisinin giderek azalması ve medya aracılığıyla yayılan yoz değerler bir araya geldiğinde, geleceğimizin teminatı olan çocuklar ve gençler sahipsiz kalmaktadır. Ailenin yıkıldığı yerde toplumun sağlam kalması mümkün değildir; tıpkı temeli çökmüş bir binanın ayakta duramaması gibi."

Türkiye'de Evlilik Azaldı, Boşanma Arttı

TÜİK verilerini değerlendiren Kaya, Türkiye'de 2004 yılında 615 bin 357 olan evlilik sayısının 2024 yılında 568 bin 395'e gerilediğini bildirdi.

Aynı dönemde boşanma sayısının 91 bin 22'den 187 bin 343'e yükseldiğini aktaran Kaya, boşanmaların 20 yıllık süreçte iki katın üzerine çıktığına dikkati çekti.

Ortalama evlenme yaşının da yükseldiğini belirten Kaya, erkeklerde 28,1 olan ortalama evlenme yaşının 31,2'ye, kadınlarda ise 24,1'den 28,3'e çıktığını ifade etti.

Toplam doğurganlık hızının 2,38'den 1,48'e gerilediğini kaydeden Kaya, bu oranın nüfusun kendisini yenilemesi için gerekli olduğu belirtilen 2,1 seviyesinin altında kaldığını söyledi.

Ağrı'da Evlilik Sayısı 20 Yılda Yarıdan Fazla Azaldı

Ağrı'da da Türkiye genelindekine benzer bir değişim yaşandığını belirten Kaya, kentte 2004 yılında 6 bin 914 olan evlilik sayısının 2024'te 3 bin 132'ye düştüğünü aktardı.

Aynı dönemde Ağrı'daki boşanma sayısının 101'den 394'e yükseldiğini ifade eden Kaya, doğurganlık oranının ise yaklaşık 4,50'den 2,16'ya gerilediğini kaydetti.

Kaya'nın paylaştığı verilere göre Ağrı'da doğurganlık oranı Türkiye ortalamasının üzerinde bulunmasına rağmen önceki yıllara göre önemli ölçüde azaldı.

"Küresel Yozlaşmaya Karşı Manevi Değerler Korunmalı"

Aile kurumundaki çözülmenin yalnızca Türkiye'ye özgü olmadığını, küresel bir sorun haline geldiğini dile getiren Kaya, Türkiye'nin kültürel ve dini değerlerinden kaynaklanan güçlü bir toplumsal potansiyele sahip olduğunu söyledi.

Ulusal kültürlerin popüler ve yayılmacı kültürlerin baskısı altında kaldığını belirten Kaya, bu değişimin en fazla aile yapısında hissedildiğini ifade etti.

Kaya, "Geleneksel değerlerin zayıflaması, bireyselci anlayışın öne çıkması ve medya aracılığıyla yayılan tüketim odaklı yaşam biçimleri, aile kurumunu her geçen gün daha da sarsmaktadır." dedi.

Eurostat verilerine göre Avrupa Birliği genelinde her üç evlilikten birinin, ABD'de her iki evlilikten birinin boşanmayla sonuçlandığını aktaran Kaya, Türkiye'de de her üç evlilikten birinin boşanmayla sonuçlandığını belirtti.

Ailenin Sevgi ve Merhamet Temelinde Kurulduğunu Vurguladı

Kur'an-ı Kerim'de aile kurumunun sevgi, şefkat ve merhamet üzerine kurulduğuna işaret eden Kaya, Rum Suresi'nin 21. ayetindeki, "Onlara ısınıp kaynaşasınız diye size kendi türünüzden eşler yaratıp aranıza sevgi ve şefkat duyguları yerleştirmesi de O'nun kanıtlarındandır." ifadesini hatırlattı.

Hz. Muhammed'in, "Sizin en hayırlınız, ailesine karşı en hayırlı olanınızdır." hadisine de değinen Kaya, İmam Gazâlî, İbn Haldun ve Bediüzzaman Said Nursî'nin aileyi insanın ve toplumun temeli olarak değerlendirdiklerini söyledi.

"Aile, İnsanın Duygusal Bağışıklık Sistemidir"

Ailenin yalnızca ekonomik bir birlik olmadığını vurgulayan Kaya, kişinin karakterinin, davranışlarının ve değerlerinin ilk olarak aile ortamında şekillendiğini ifade etti.

Çocukların sevgi, paylaşma, sorumluluk, sabır ve fedakârlık gibi değerleri aile içerisinde öğrendiğini belirten Kaya, şöyle konuştu:

"Bu yüzden aile hem insanın duygusal bağışıklık sistemi hem de nefsi terbiye etmenin en güzel okuludur. Dış dünyanın fırtınalarına karşı bireyin en güvenli limanı yine aile bağlarıdır."

Medya İçeriklerinin Aileye Etkisine Dikkat Çekti

Modernleşme sürecinde Batı ülkelerinde yaşanan aile krizlerinin Türkiye'ye taşınmaması gerektiğini belirten Kaya, sosyal medya, televizyon dizileri ve programlarda sunulan yaşam biçimlerinin aile anlayışını etkilediğini söyledi.

Kaya, "Sosyal medyada sergilenen sahte mutluluk tabloları, televizyon dizileri ve programlar, aileyi bir değer olmaktan çok tartışma ve şov unsuru hâline getirmektedir." ifadelerini kullandı.

Batı ülkelerinde artan intihar vakaları, şiddet olayları ve toplumsal çözülmenin dikkate alınması gereken bir uyarı olduğunu savunan Kaya, Türkiye'nin aile yapısını koruyabilecek kültürel birikime hâlâ sahip olduğunu kaydetti.

Aile Yapısının Güçlendirilmesi İçin Öneriler

Prof. Dr. Kaya, aile kurumunun korunması ve güçlendirilmesi amacıyla milli ve manevi değerlerin yaşatılması, eğitim sisteminde aile ve ahlaki değerlere daha fazla yer verilmesi gerektiğini söyledi.

Aile içi iletişim, sabır, merhamet ve fedakârlık duygularının güçlendirilmesini isteyen Kaya, evliliklerin özendirilmesi, gençlere rehberlik programları sunulması, mahalle ve akrabalık ilişkilerinin yeniden canlandırılması gerektiğini belirtti.

Medyanın aileyi yıpratan içerikler yerine aile bağlarını destekleyen yapımlara yönelmesinin de önemli olduğunu kaydeden Kaya, aile sorunlarının yalnızca ekonomik desteklerle çözülemeyeceğini ifade etti.

"Aileyi Korumak Geleceğimizi Korumaktır"

Eğitim yoluyla dürüstlük, sorumluluk, merhamet ve fedakârlık gibi değerlerin yeni kuşaklara aktarılması gerektiğini belirten Kaya, bilginin yalnızca bir araç olarak değil, hayatı yönlendiren bir rehber olarak görülmesi gerektiğini söyledi.

Kaya, "Unutulmamalıdır ki güçlü bir Türkiye'nin yolu, güçlü aile yapılarından geçer. Aileyi korumak sadece bir sorumluluk değil, yarınlarımızı güvence altına almak, milletimizi güçlü ve dirençli kılmak demektir." ifadelerini kullandı.

Takke Buzulunun Geleceği Belirsizleşiyor

Ağrı Dağı'nın yalnızca yüksekliği ve heybetli görünümüyle değil, zirvesini kaplayan takke buzuluyla da tanındığını ifade eden Kaya, buzulun bilimsel, doğal, kültürel ve sembolik açıdan önemli bir değer taşıdığını söyledi.

Son yüzyılda, özellikle de son 50 yılda buzulda hızlı bir küçülme yaşandığını belirten Kaya, "Son yüzyılda, özellikle son 50 yılda yaşanan hızlı küçülme bu eşsiz yapının geleceğini belirsiz hale getirmiştir" dedi.

Buzul Alanı 4,5-5 Kilometrekareye Geriledi

Bilimsel araştırmalar ve uydu görüntülerinin Ağrı Dağı takke buzulundaki küçülmeyi açık şekilde ortaya koyduğunu aktaran Kaya, buzul alanının milyonlarca yıl önce yaklaşık 70 kilometrekare olduğunu belirtti.

Buzulun 1900'lü yılların başında 15 kilometrekareye, 1970'lerde ise 9-10 kilometrekareye kadar gerilediğini kaydeden Kaya, günümüzde alanın 4,5-5 kilometrekare düzeyine düştüğünü ifade etti.

Kaya, "Bu rakamlar, son 50 yılda buzul alanında yaklaşık yarı yarıya bir azalma anlamına geliyor" diye konuştu.

Erime Hızı Yıllar İçinde Arttı

Takke buzulunun 1976-2011 yılları arasında yılda ortalama 0,07 kilometrekare küçüldüğünü açıklayan Kaya, söz konusu dönemde buzul alanındaki azalmanın yaklaşık yüzde 29 olduğunu bildirdi.

1977-2024 döneminde ise yıllık ortalama küçülme miktarının 0,095 kilometrekareye yükseldiğini belirten Kaya, verilerin erime hızının zamanla arttığını gösterdiğini söyledi.

2050'li Yıllarda Buzulun Yarısı Daha Kaybolabilir

Mevcut küçülme hızının devam etmesi halinde takke buzulunun yaklaşık yarısının daha 2050'li yıllarda eriyerek yok olabileceğini dile getiren Kaya, sürecin temel nedeninin küresel ısınma ve iklim değişikliği olduğunu vurguladı.

Kaya, "Dünya genelinde olduğu gibi Doğu Anadolu Bölgesi'nde de yaz sıcaklıklarının artması, sıcak hava dalgalarının daha sık ve uzun sürmesi, buzulların yaz aylarında daha fazla erimesine yol açmaktadır. Kar yağışında beklenen artış gerçekleşmediği için kışın biriken kar miktarı yaz erimesini telafi edememektedir" ifadelerini kullandı.

Güney Yamaçlarda Erime Daha Hızlı

Ağrı Dağı'nın topoğrafik özelliklerinin de buzulun erime hızını etkilediğini belirten Kaya, Doğubayazıt yönündeki güney yamaçların güneş ışınlarına daha fazla maruz kalması nedeniyle bu kesimdeki buzulların daha hızlı eridiğini söyledi.

Iğdır'a bakan kuzey ve kuzeybatı yamaçlardaki buzulların ise görece korunaklı yapıları sayesinde varlıklarını kısmen sürdürdüğünü ifade eden Kaya, "Önceleri yaklaşık 3 bin 500 metre seviyesine kadar sarkan buzullar, artık 4 bin 500 metrenin üzerine çekilmiş durumda" dedi.

Su Kaynakları, Tarım Ve Hayvancılık Etkilenebilir

Takke buzulunun küçülmesinin yaz sonu ve sonbahar dönemlerinde su kaynaklarının azalmasına neden olduğunu belirten Kaya, bu durumun bölgedeki tarım ve hayvancılık faaliyetleri üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabileceğini söyledi.

Uzun vadede sulama suyunun azalmasının tarımsal verimi düşürebileceğini, meraların zayıflamasına ve hayvancılıktan elde edilen gelirin azalmasına yol açabileceğini ifade eden Kaya, bu gelişmelerin kırsal göçü de tetikleyebileceği uyarısında bulundu.

Dağcılık Ve Turizm Açısından Önem Taşıyor

Ağrı Dağı'nın zirvesindeki buzulun, dağın görsel cazibesinin ve dağcılık deneyiminin önemli bir parçası olduğunu belirten Kaya, erime sürecinin turizm faaliyetlerini ve turizm gelirlerini de olumsuz etkileyebileceğini dile getirdi.

Takke buzulunun küçülmesinin yalnızca doğal çevre üzerinde değil, bölgenin ekonomik ve sosyal yapısı üzerinde de sonuçlar doğurabileceğine dikkati çekildi.

Kültürel Mirasın Görsel Boyutu Zayıflayabilir

Ağrı Dağı'nın Nuh'un Gemisi efsanesi nedeniyle üç semavi din açısından ortak bir miras olarak kabul edildiğini hatırlatan Kaya, buzulların kaybolmasının dağın sembolik değerinin görsel boyutunu zayıflatabileceğini söyledi.

Kaya, "Ağrı, monoteist inançların görkemini ve dağcıların tatminini aynı anda barındıran nadir yerlerden biridir. Erime süreci, yalnızca doğal bir kayıp değil, kültürel hafızada da silinmez izler bırakabilecek bir dönüşümdür" ifadelerini kullandı.

Takke Buzulu İçin Düzenli İzleme Çağrısı

Buzuldaki değişimin uydu görüntüleri ve arazi ölçümleriyle düzenli olarak takip edilmesi gerektiğini belirten Kaya, bölgede yaşayan vatandaşların olası jeolojik tehlikeler konusunda bilinçlendirilmesinin önem taşıdığını söyledi.

Tarımda su tasarrufu sağlayan yöntemlerin yaygınlaştırılması gerektiğini vurgulayan Kaya, su kaynaklarının etkin yönetimi ve erken uyarı sistemlerinin kurulmasının zorunlu olduğunu ifade etti.

Kaya, "Küresel iklim değişikliğiyle mücadele, yerel ölçekte su kaynaklarının etkin yönetimi ve erken uyarı sistemlerinin kurulması, buzulların ve onların beslediği yaşam biçimlerinin korunması açısından hayati önem taşımaktadır. Takke buzulu yalnızca eriyen bir buz kütlesi değil; iklimin, doğanın, kültürün ve inancın ortak hafızasında yer alan, sessizce çekilen bir mirastır" diye konuştu.

Köyün batısındaki bir dağın sarp kayalıklarına oyularak oluşturulan antik kentte türbe, kale mezarları, cami, kilise, ibadethane ve yaşam alanı olarak kullanılan çok sayıda mağara yer alıyor. Kayaçların aşınmasıyla peribacalarını andıran oluşumların da bulunduğu bölge, kültür turizmi açısından potansiyel taşıyor.

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Beşeri ve Ekonomik Coğrafya Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Kaya, İHA muhabirine yaptığı açıklamada, Meya Antik Kenti'nin volkanik araziler üzerinde yer aldığını belirtti.

Kaya, "Şu an bulunduğumuz yer Meya Antik Kenti, Diyadin ilçesi Günbuldu köyü sınırları içerisinde yer alan, tamamen volkanik arazilerden oluşan bir alandır. Yaklaşık 3,5 milyon yıl önce Hüdavendiyer volkanının patlaması sonucunda oluşan ignimbiritlerin meydana getirdiği katmanlı yapılar üzerine oyulmuş mağaralar bulunmaktadır. Bu mağaraların önemli bir kısmı insan emeğiyle oluşturulmuştur." dedi.

Mağaralarda farklı kullanım alanlarının bulunduğunu ifade eden Kaya, "Bu mağaraların içerisinde çeşitli odalar, ibadethaneler, tapınaklar ve yaşam alanları yer almaktadır. Ancak zamanla yukarıdan gelen kaya parçaları ve aşınmalar nedeniyle bazı alanlar kapanmış, geçmişe ait kültürel izler günümüzde daha az görünür hale gelmiştir." diye konuştu.

Kaya, antik kentte tüneller aracılığıyla farklı bölgelere geçişlerin sağlandığını belirterek, bu yapıların savunma amaçlı kale kent özelliği taşıdığını dile getirdi.

Bölgede bulunan Meya Deresi ve geniş tarım alanlarının yerleşim açısından önemli olduğunu kaydeden Kaya, antik kentin günümüzde yeterince korunmadığını söyledi.

Kaya, "Burası çok ciddi bir turizm potansiyeline sahiptir. Ancak korunmazsa mağaraların ve üzerlerindeki kültürel izlerin yok olma tehlikesi bulunmaktadır. Bu alanın sit alanı ilan edilmesi, arkeolojik kazıların başlatılması ve turizm bölgesi olarak değerlendirilmesi son derece önemlidir." ifadelerini kullandı.