Yaz aylarında yayla ve dağ eteklerinden toplanan akpancar, kırmızı et, nohut, yeşil mercimek, patates, soğan, sarımsak, aşurelik buğday, salça, tereyağı, kurut ve baharat karışımlarıyla hazırlanan keledoş, bölge halkının en fazla tükettiği yemekler arasında bulunuyor.

Önceden haşlanan nohut, akpancar, mercimek, buğday ve patates, tereyağında kavrulan soğan ve etle pişiriliyor. Ardından ezilerek ayran kıvamına getirilen kurut, tencereye ekleniyor. Yaklaşık bir saat pişirilen yemek, tereyağında kavrulan toz biber, salça ve sarımsak sosuyla servis ediliyor.

Yapımı zahmetli olmasına rağmen özel günlerde ve özellikle kış aylarında sofralardan eksik olmayan keledoş, 8 Kasım 2017'de Van Ticaret ve Sanayi Odasının girişimleriyle Türk Patent ve Marka Kurumunca coğrafi işaretle tescillendi.

Ağrı Belediye Başkanı Savcı Sayan da bir süre önce sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, yemeğin Ağrı'ya ait olduğunu belirterek anket başlattı. Bölgedeki birçok kentte tüketilen keledoş, Van ve Ağrı'da farklı sunum şekilleriyle sofralarda yer alıyor.

Van Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Necdet Takva, AA muhabirine, tarihi belgelerin 19. yüzyılın başından bu yana keledoşun Van'da yapıldığına işaret ettiğini söyledi.

Van'ın tarihi İpek Yolu güzergahında bulunması nedeniyle yolcuların konakladığı mekanlara ev sahipliği yaptığını belirten Takva, "Yemeğinin coğrafi işaret belgesini 8 Kasım 2017'de aldık. Şeflerimizden biri Pakistan'da düzenlenen uluslararası yemek yarışmasında yaptığı keledoşla altın madalya kazandı. Bu yemeğin karmaşık bir bakliyat bileşeni var. Her bakliyat kendi tenceresinde ayrı haşlanır, daha sonra bunlar birleştirilir. Kalabalık ailelerin vazgeçilmez yemeklerinden biri. Genelde kış mevsiminde tüketilir." dedi.

Başka şehirlerin zaman zaman yemeğin kendilerine ait olduğu yönünde iddialarda bulunduğunu ifade eden Takva, "Hiçbir şehir saf bir demografiye sahip değil. Örneğin Ağrı'nın adı geçiyor. Şu an Van'da Ağrılılar, Hakkarililer de yaşıyor. Onların da bu konuda kendi spesiyallerini ön plana çıkarma gibi çabaları var. Varsa ayırt edici özellikleri elbette coğrafi işaret tescilline başvurabilirler. İlimiz sadece Vanlıların yaşadığı bir şehir değil, burası kozmopolit bir kent. Van, tarih boyunca zengin bir sofra kültürüne sahip olmuş. Bu bağlamda keledoş, Van'a özgü yöresel bir yemektir. Tarihi kaynaklarda yer alan Van'a ait yöresel ürünleri tescilleme çabası içindeyiz. Sofralarımızın vazgeçilmezi keledoş, 2017'den bu yana hem ulusal hem uluslararası alanda markalaşarak ödül aldı. Bundan sonra da Van sofralarının vazgeçilmez yemeklerinden biri olarak kalmaya devam edecektir." ifadelerini kullandı.

Pakistan'da 2019'da düzenlenen "Uluslararası Gastronomi Festivali Yemek Yarışması"nda keledoş ile altın madalya kazanan aşçı Sinan Pulat ise bu yemeği dünyaya tanıtmak istediğini belirtti.

Coğrafi işaretli ürünlerin önemine değinen Pulat, "Pakistan'daki yarışmada yemeğimiz çok beğenildi, dünya birinciliğini kazandık ve mutlu olduk. İlimizde keledoş, 3-4 farklı şekilde yapılıyor. Bu, bizim mutfak zenginliğimizdir." diye konuştu.

Ağrı Belediye Başkanı Savcı Sayan ise keledoşun bölgenin eski yemeklerinden biri olduğunu belirterek, "Vanlı kardeşlerim haklı olarak 'Bizim yemeklerin içerisinde keledoş da var.' diyor. Biz de diyoruz ki keledoş bizimdir. Tarihi derinliklere indiğimizde Ağrı'ya ait olduğunu herkes bilecektir." dedi.

Yemeğin içindeki ürünlerden yapılışına kadar bütün aşamalar incelendiğinde keledoşun Ağrı'ya ait olduğunun görüleceğini savunan Sayan, keledoş festivali düzenleyeceklerini söyledi.

Sayan, "Gelsinler görsünler, hatta yarışma yapalım. Hangisi daha iyi yapmışsa oranın olsun. Vanlı kardeşlerim, Bitlisli kardeşlerim ve başka yerdeki kardeşlerimiz gelsinler, kazanlarda keledoş yapalım ve hangisi birinci olursa o bölgeye ait olsun. Ne yaparlarsa yapsınlar keledoş Ağrı'nındır. Bununla ilgili sosyal medyada anket yaptık. Yüzde 64 Ağrı dediler. Sonra Van buna itiraz etti. Kendi sosyal medya hesapları anket yaptı. Bu sefer Ağrı yüzde 65, Van yüzde 35 çıktı, hatta ben dedim ki ikinci plakamız oldu. 04 trafik plakamız, 65 de keledoş plakamız. Ağrı'nın bütün evlerinde ve sofralarında bu yemeğin izi, yeri, tabağı ve kazanı vardır. Tarihimizde ve kültürümüzde çok önemli bir yere sahiptir. Birileri, 'Biz coğrafi işaretini aldık.' diyor, alabilirsiniz ama öz, hakiki ve bütün özellikleriyle yapılan keledoşun ana yurdu Ağrı'dır." değerlendirmesinde bulundu.

Ev hanımı Vesile Oğur da keledoş yapımını annesi ve büyüklerinden öğrendiğini anlattı.

Yemekte isteğe göre kırmızı et ya da beyaz et kullanıldığını belirten Oğur, "İlkbaharda dağlarda topladığımız bitkileri kurutup kışın yemeğe katıyoruz. En sevdiğimiz yemek. Van'ı bilmiyorum ama Ağrı'da en eski yemeklerimizden. Tandır ekmeğini tabaklara doğrayıp üzerine de keledoş ve ardından tereyağlı sosu döküp yiyoruz. Yaşlı kadınlar çok güzel yapıyor. Biz de onlardan öğrendik. Bizden sonra da gelinler ve kızlar öğrensin. Bu yemeği özlüyoruz ve ayda bir yapıyoruz." dedi.

Fatma Yapıcı ise keledoşun özellikle kışın kalabalık ailelerde çok tüketildiğini ve uzun süre tok tutma özelliğine sahip olduğunu söyledi.

Van Ticaret ve Sanayi Odası (Van TSO) tarafından 2017 yılında coğrafi işaret tescili alınan keledoş yemeğinin, sosyal medyada Ağrı'ya özgü bir yemek olduğunun ileri sürülmesi üzerine çok sayıda kullanıcı, tescil belgesini paylaşarak iddiaya tepki gösterdi.

Van Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Necdet Takva, yaptığı açıklamada, Van'ın tescilli ürünü olan keledoşun tartışmalara konu edilmesini doğru bulmadığını belirtti.

Takva, 2014 yılından bu yana yaklaşık 8 ürünü tescilleyerek yöreye ait yemekleri ve kültürel zenginlikleri kayıt altına aldıklarını ifade ederek, "Doğu Anadolu Bölgesi'nde yaşayan insanlar da biliyor ki keledoş Van'la özdeşleşmiş yöresel bir yemektir. Bu, Ağrılılar keledoş yapmaz anlamına gelmez. Dolayısıyla Hakkari, Ağrı, Bitlis ve Muş da aynı coğrafyanın kentleridir. Burada yaşayan insanlar da akrabalardır." dedi.

Keledoş üzerinden ayrıştırıcı bir yaklaşım yerine, her yörenin kendi ürünlerini tescillemesi gerektiğini belirten Takva, "Van kamuoyu belgelerle cevaplandırdı. Sosyal medya üzerinden yürütülen bu tartışmaları çok doğru bulmuyorum." ifadelerini kullandı.

Mavi Fularlılar Grup Temsilcisi Nuran Demirhan da keledoşun Van'a ait olduğunu belirterek, yemeğin 2017 yılında Van TSO aracılığıyla tescillendiğini söyledi.

Demirhan, keledoşun tarifine ilişkin değerlendirmesinde, "Keledoş ıspanaklarla değil, sadece pancarla yapılır. Keledoş bahar aylarında topladığımız şifalı bitkilerle yapılıyor." diye konuştu.