Şehirleşme, tarıma açılan yeni araziler ile çayır ve meraların kontrolsüz otlatılması nedeniyle endemik Muş lalesinin doğal yaşam alanları her geçen yıl azalıyor.

Bu kapsamda üniversite bünyesinde faaliyet gösteren Muş Lalesi Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde lalelerin korunması, çoğaltılması ve görsel özelliklerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülüyor.

Merkezde görevli akademisyenler tarafından yürütülen bilimsel çalışmalar sonucunda, yılda yalnızca bir soğan veren Muş lalesinde 3-4 yavru soğan verebilen yeni genotipler geliştirildi.

Akademisyenler, yavru soğan sayısı ve soğan ağırlığının artırılmasına yönelik elde edilen başarılı sonuçların ardından, lalelerin görsel özellikleri ile çiçekte kalma süresinin artırılmasına yönelik çalışmalara ağırlık verdi.

Kırmızı tonlarıyla Muş Ovası'nı doğal bir görsel şölen alanına dönüştüren laleler, bugünlerde fotoğraf tutkunları, doğaseverler ve belgesel ekiplerinin ilgisini çekiyor.

"1-2 YILA KADAR YENİ ÇEŞİTLER GELİŞTİRMİŞ OLACAĞIMIZI UMUYORUM"

Muş Lalesi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Dr. Öğretim Üyesi Ahmet Yenikalaycı, AA muhabirine, Muş lalesinin endemik doğal soğanlı bir bitki olduğunu söyledi.

Yaklaşık 8 yıldır kültüre alma, yetiştirme tekniği ve ıslah çalışmalarını sürdürdüklerini belirten Yenikalaycı, şunları kaydetti:

"Bu aşamada önemli başarılar kaydettik. Muş lalesinde tescil aşamasına gelmiş iki farklı çeşit adayımız var. Tohumluk Tescil Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğümüze müracaatımızı yaptık. İki yıldır tescil denemelerini yürütüyoruz. 1-2 yıla kadar yeni çeşitler geliştirmiş olacağımızı umuyorum."

Muş lalesinin diğer kültür lalelerinden farklı olarak bir soğanın sonraki yıl yalnızca bir soğan verdiğini ifade eden Yenikalaycı, bu durumun kültüre alınmasını zorlaştırdığını anlattı.

Yürütülen ıslah çalışmalarıyla 3-4 yavru soğan veren genotipler geliştirdiklerini aktaran Yenikalaycı, "Islah çalışmalarında genelde soğan ağırlığı, yavru soğan sayısı ve çiçek görünümü yönünde çalışmalarımızı sürdürüyoruz." dedi.

Lalede tohumla üretimin 4-6 yıl gibi uzun bir süre gerektirdiğini dile getiren Yenikalaycı, üretimin genellikle soğanlarla yapıldığını belirtti.

Doğadaki Muş lalelerinde bir soğandan büyük oranda yalnızca bir yavru soğan elde edildiğini ifade eden Yenikalaycı, seleksiyon ıslahı yöntemiyle bu durumun iyileştirilmesine yönelik olumlu sonuçlar aldıklarını söyledi.

"LALENİN POPÜLASYONU HER YIL DÜŞÜYOR"

Son yıllarda Muş lalesinin yayılış alanlarının giderek azaldığını vurgulayan Yenikalaycı, şöyle konuştu:

"Şehirleşme, tarıma açılan yeni araziler ile çayır ve meraların kontrolsüz otlatılması nedeniyle lalenin popülasyonu her yıl düşüyor. Bu nedenle koruma altına alınması gereken lale için kültüre alma ve ıslah çalışmalarına önem veriyoruz."

Çalışmalarda yavru soğan sayısı ve soğan ağırlığının yanı sıra çiçeğin görselliği ve çiçekte kalma süresi üzerinde de durduklarını belirten Yenikalaycı, "Ektiğimiz lalelerimiz alımlı, büyük ve güzel görünüyor." ifadelerini kullandı.

Yenikalaycı, yurt içi ve yurt dışından gelen turistlerin Muş lalelerini görüntülemek için bölgeyi ziyaret ettiğini, bunun da kentin tanıtımına katkı sunduğunu dile getirdi.

"İNANILMAZ GÜZEL BİR ORTAM VAR"

Şırnak'ta doktor olarak görev yapan Elif Demir de lalelerin açtığı alanları görüntülemek için bölgeye geldiğini söyledi.

Bölgenin doğal güzelliklerini sosyal medya hesaplarında paylaşarak tanıtım yapmaya çalıştığını anlatan Demir, "Muş laleleri açmış ve inanılmaz güzel bir ortam var. Arkadaşım burada lalelerin açtığını söyleyince çok uzun yollardan buraya geldim." dedi.

Bitlisli fotoğraf sanatçısı İskender Selçuk ise lalelerin açmasıyla tarlaların kırmızıya büründüğünü belirterek, "Çok güzeldi." diye konuştu.

Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünce 2015'te "Muş 1071" ismiyle tescillenen laleler, havaların ısınmasıyla Muş Ovası'nda renk cümbüşü oluşturdu.

Dünya Lale Derneği öncülüğünde yaklaşık 7 bin kilometre yol katederek Muş'a gelen 4 kişilik Çinli ekip, "Lalelerin Yolculuğu Belgeseli Projesi" kapsamında ovada açan çiçekleri görüntüledi.

Hollandalı manzara fotoğrafçısı Albert Dros da Muş Ovası'nda açan laleleri fotoğrafladı.

"LALELER ÇOK GÜZEL AÇMIŞ"
Manzara fotoğrafçısı Albert Dros, AA muhabirine yaptığı açıklamada, dünya genelindeki lalelerle ilgili yürüttüğü proje kapsamında Muş'ta çekimler yaptığını belirtti.

15 yılı aşkın süredir lale fotoğrafları çektiğini ifade eden Dros, "İlkbahar mevsiminde diğer ülkelerde de lale fotoğrafları çekiyorum. Özellikle yabani lalelere hayranım. Onları Çin'de, Kırgızistan'da ve şu anda da Muş'ta fotoğrafladım" dedi.

Muş'ta üç gündür çekim yaptıklarını aktaran Dros, "Burası çok güzel. Laleler çok güzel açmış. Muş lalesinin güzelliğini fotoğraflamak için buraya geldik" ifadelerini kullandı.

Dros, Çinli ekibin de lalenin tarihi üzerine bir belgesel çalışması yürüttüğünü belirterek, "Bu belgesel Çin'deki sosyal medya kanallarında yayınlanacak" diye konuştu.

"BU YOLCULUK BUNA DEĞDİ"
Muş'a ulaşmak için Çinli ekiple yaklaşık 7 bin kilometre yol katettiklerini dile getiren Dros, "Çok seyahat ettim ama buna değdi. Muş'taki laleler gerçekten çok güzeldi ve hayran kaldık" dedi.

Dros, projenin amacının lalenin tarihini ve doğal yaşam alanlarını belgelemek olduğunu belirterek, "Lalenin tüm hikayesini anlatmak ve dünyada yarattığı güzelliği göstermek istiyorum" ifadelerini kullandı.

Muş'un atmosferinden etkilendiğini vurgulayan Dros, "Buradaki manzarayı çok seviyorum, bana Orta Asya'yı hatırlatıyor" dedi.

"TÜRKİYE'YE İLK DEFA GELİYORUM"
Yabani çiçekler üzerine çalışma yapan Çinli sosyal medya içerik üreticisi Zongzong Yang ise Türkiye'ye ilk kez geldiğini belirtti.

Yang, "Buradaki insanların samimiyeti ve sıcakkanlılığı bizi etkiledi. Yemekler çok lezzetli, herkese yerel mutfağı denemelerini tavsiye ederim" ifadelerini kullandı.

"MUŞ LALESİ ENDEMİK BİR TÜR"
Ekibe eşlik eden fotoğraf sanatçısı Adem Kapan da yaklaşık 30 yıldır fotoğrafçılıkla ilgilendiğini belirtti.

Kapan, Muş lalesinin tanıtımı için yürütülen çalışmaları anlatarak, "Muş lalesi endemik bir türdür ve sadece Muş Ovası'nda yetişmektedir" dedi.

Lalelerin ömrünün 15-20 gün olduğunu ifade eden Kapan, projenin Muş lalesinin dünyaya tanıtılması açısından önemli olduğunu kaydetti.

DOĞA KIRMIZIYA BÜRÜNDÜ
Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından 2015 yılında "Muş 1071" adıyla tescillenen laleler, Muş Ovası'nda geniş alanları kırmızıya boyadı.

Hava sıcaklıklarının artmasıyla çiçek açan lalelerle bezenen ova, doğaseverler ve ziyaretçilerden yoğun ilgi görüyor.

AKADEMİSYENLERDEN YOĞUN İLGİ
Ülkenin farklı bölgelerinden gelen yaklaşık 60 akademisyen, Muş Ovası'nı ziyaret ederek koruma altındaki laleleri fotoğrafladı.

Trabzon Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Adnan Baki, Muş'un doğal güzelliklerini yerinde görme fırsatı bulduklarını belirterek, "Endemik lale tarlası gerçekten çok etkileyici. Bu lalelerin tamamen doğal ortamda yetişmesi oldukça değerli" dedi.

"DOĞAL ORTAMDA GÖRMEK ETKİLEYİCİ"
Ziyaretçilerden Tuğba Öztürk de bölgedeki lalelerin kendilerini cezbettiğini ifade ederek, "Doğal ortamda böylesine özel bitkileri görmek gerçekten etkileyici. Muş'ta temiz ve ferah bir hava hissettik" diye konuştu.

Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünce 2015 yılının aralık ayında "Muş 1071" ismiyle tescillenen laleler, Muş Ovası'nı kırmızıya bürüdü.

Baharın gelişiyle çiçek açan lalelerle kaplanan ova, ziyaretçilerin ilgisini çekiyor. Bölgeye gelen doğaseverler ve fotoğraf tutkunları, laleleri cep telefonları ve fotoğraf makineleriyle görüntüledi.

DOĞASEVERLERDEN YOĞUN İLGİ

Muş Alparslan Üniversitesi Dr. Öğretim Üyesi Servet Şengül, öğrencileriyle birlikte laleleri görmek için ovaya geldiklerini söyledi.

Lalelerin endemik yapıları nedeniyle önemli olduğunu belirten Şengül, "Ülkemizin ve bölgemizin simgelerinden biri olan bu özel çiçeği, derslerimizde de anarak öğrencilerimizle birlikte yerinde görmek istedik. Bu kapsamda dersimizi doğrudan doğal ortamında işledik. Farklı şehirlerden gelen öğrencilerimiz, Muş lalesinin eşsiz güzelliğini ve doğallığını yakından keşfetme fırsatı buldu." dedi.

Laleleri fotoğraflamak için bölgeye gelen Jidal Ak ise ovanın kırmızıya büründüğünü ifade ederek, "Bu eşsiz manzaraya kayıtsız kalamadık, fotoğraf çekmek için biz de buraya geldik. Yüzlerce insanın akın ettiği bölgede piknik yapanlar, doğanın tadını çıkaranlar ve bol bol fotoğraf çekenler var. Biz de arkadaşlarımızla birlikte bu güzel anları ölümsüzleştiriyoruz. Gerçekten çok etkileyici görüntüler var, ova adeta kıpkırmızı olmuş." diye konuştu.

Hasat döneminde şehir şehir dolaşarak, çiftçiye tarladaki ekinlerini toplamada yardımcı olan biçerdöver operatörleri, yaklaşık 4 aydır Muş Ovası'nda artan sıcaklara rağmen yoğun bir mesai yürütüyor.

Diyarbakır'dan Muş'un Malazgirt ilçesine buğday, arpa, nohut ve mercimek toplamak için gelen operatörler, güne sabahın erken saatinde, biçerdöverlerinin günlük bakımlarını yaparak başlıyor.

Günün yaklaşık 12 saatini toz duman içinde tarlalarda direksiyon başında geçiren operatörler, ailelerinin geçimini sağlamak için alın teri döküyor.

- "Muş Ovası'ndan sonra Ağrı ve Van'a geçeceğiz"

Biçerdöver operatörü Süleyman Kurt, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Muş Ovası'nda hububat hasadına başladıklarını söyledi.

11 kişilik ekiple Muş Ovası'na geldiklerini ifade eden Kurt, "İki biçerdöverle 3,5 aydır tarlalarda toz dumanın içinde çalışıyoruz. Hasat için Mardin, Diyarbakır ve Elazığ'dan sonra Muş Ovası'na geldik. Muş Ovası'ndan sonra Ağrı ve Van'a geçeceğiz." dedi.

Muş Ovası'ndan ve buradaki çiftçilerden çok memnun olduklarını belirten Kurt, "3,5 aydır sevdiklerimizden ve ailelerimizden uzak kalıyoruz. İnşallah bu yorgunluğumuz ve zahmetin bize bir katkısı olur. Muş'a 12 saatte vardık. Araçlar geniş olduğu için yolda biraz sıkıntı yaşıyoruz. Ekmek parası için çalışıyoruz. Evimizi geçindirebilmek için kimseye muhtaç olmamak için çalışıyoruz. Elimizden geldiğince milleti memnun etmeye çalışıyoruz. Biçerdöver ve traktör operatörüyle buraya geldik." diye konuştu.

- "Mecburen toz, duman ve tere katlanacağız"

Yusuf Kurt da 6 yıldır biçerdöver operatörü olduğunu, çok zahmetli bir işte çalıştığını söyledi.

"Hem üniversite okuyordum hem de bu işi yapıyordum. Bu dönem Hakkari Üniversitesi Sağlık Bölümü'nden mezun oldum." diyen Kurt, şöyle devam etti:

"Bu yıl KPSS'ye gireceğim. Mecburen bu işi de yapıyoruz. İlkbahar ayından itibaren tarlalardayız. Doğru dürüst eve gidemiyoruz. Yorgunluk, toz duman içinde tarlalarda çalışıyoruz. Burada bir ay çalışacağız. 4 ay boyunca evden uzakta kalıyoruz. Toz, duman, çile, yorgunluk derken 4 ay geçiyor. Sonuç olarak bu işi yapmak, bu toz dumana katlanmanın tek bir sebebi var, o da ekmek parası kazanmak. Biz de bunu seçtik. Mecburen toz, duman ve tere katlanacağız."

- "Çiftçi ve biçerdöverler arasında bir köprü oluyoruz"

Muş Ziraat Odaları Koordinasyon Kurulu Başkanı ve Malazgirt Ziraat Odası Başkanı Tahsin Kılıç da Muş'ta çiftçilerin, biçerdöverle ilk hasatlarını yapmaya başladıklarını söyledi.

Bu yıl verimin beklentilerden üstün olduğunu kaydeden Kılıç, şöyle konuştu:

"Çiftçimizin yüzü inşallah bu yıl gülecek. Yıllardır biçerdöverler Muş Ovası'na geliyor. Herkes burada bir aile gibi ve dost olmuş. Biz de hem çiftçinin sorununu hem de biçerdöverlerin sorunlarını gideriyoruz. Çiftçi ve biçerdöverler arasında bir köprü oluyoruz. Onlar da uzun yoldan geliyorlar. 4 ay boyunca sevdiklerinden, ailelerinden ve çocuklarından uzak kalıyorlar. Muş Ovası'na il il tarlaları biçerek geliyorlar. Sevdiklerinden uzakta kalıyorlar. Gerçekten biçerdöverlerin emeği çok. Onlara teşekkür ediyorum. Çiftçi olmaza biçerdöver de olmaz. Hepsi birbirini tamamlıyor. Biçerdöver operatörü olmak, çok zahmetli bir iştir. Saman ve tozun içinde fedakarca çalışıyorlar. Emeklerimin hakkını da veriyorlar."

Biçilen tarlalarda zaman zaman Tarım ve Orman İl Müdürlüğü ekipleriyle kontroller yaptıklarını aktaran Kılıç, "Operatör olmayan biçerdöverleri tespit ediyoruz. Bunları engelliyoruz. Tarla iyi biçilmemiş ise hasar tespitini yapıyoruz. Odanın tarım danışmanları yakında araziye çıkacak. Hep birlikte bu sezonu kapatacağız. Çiftçimiz mutlu olacak ve yüzü gülecek inşallah." dedi.Kaynak:AA